فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی

چکیده پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر تحریفات شناختی در فرایند بازیابی اطلاعات صورت گرفت. پژوهش حاضر ازنظر روش، پژوهشی پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش حاضر را دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه فردوسی مشهد تشکیل می‏دادند که با روش نمونه‌‏گیری تصادفی طبقه‌‏ای، تعداد 100 نفر به‌عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. گردآوری اطلاعات با استفاده از سه پرسشنامه محقق ساخته صورت گرفت. برای تأیید روایی از نظرات متخصصان حوزه بازیابی اطلاعات و برای تأیید روایی ساختاری از تحلیل عاملی تأییدی استفاده شد. یافته‌‏های پژوهش نشان داد که کاربران در بازیابی اطلاعات تحریف شناختی خاصی را تجربه نمی‌کردند. میزان به‌کارگیری تحریف‏های شناختی، کاربران پیش از شروع جستجو و بازیابی اطلاعات، متفاوت و میزان استفاده تحریف «درشت‌نمایی» نسبت به سایر تحریف‏ها بیشتر بود. همچنین، در هنگام جستجو، میزان به‌کارگیری تحریف‌‏های شناختی کاربران متفاوت و میزان استفاده تحریف «درشت‌نمایی» نسبت به سایر تحریف‏‌ها بیشتر بود. پس از جستجو و بازیابی اطلاعات نیز میزان به‌کارگیری تحریف‏‌های شناختی، کاربران پس از جستجو و بازیابی اطلاعات، متفاوت بود و میزان استفاده تحریف «تعمیم مبالغه‌آمیز» نسبت به سایر تحریف‌ها بیشتر مشاهده شد است. حضور برخی از تحریف‌‏های شناختی در مراحل مختلف بازیابی اطلاعات، ضرورت توجه طراحان نظام‏‌های بازیابی اطلاعات به این حوزه را نشان می‌طلبد. وجود تحریف‌‏های شناختی بیشتر در مرحله پیش از جستجو نیز نشان از آن می‌‏تواند داشته باشد که متخصصان اطلاع‌رسانی باید در کنار کاربران قرار بگیرند و مشاوره‏‌های اطلاعاتی لازم را به آنان ارائه دهند.