فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی

چکیده پیشینه‌­های پژوهش نقش و جایگاه ویژه­‌ای در بین پژوهش­‌ها دارند و زمانی ارزش آن‌ها بیشتر خواهد شد که پژوهشگر منابع مرتبط را به‌صورت انتقادی موردبررسی و تحلیل قرار دهد. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر، مرور انتقادی مطالعات و شناسایی مهم­ترین مباحث و معیارهایی است که به بررسی پیشینه‌­های پژوهش پرداخته‌اند، است. روش این پژوهش کتابخانه‌­ای- اسنادی است که با استفاده از مرور نظام‌­مند و با رویکرد تحلیل انتقادی، به بررسی و تحلیل منابع و مطالعات صورت گرفته پرداخته است. با استفاده از مراحل، مشخص کردن هدف پژوهش، جستجوی منابع، تجزیه‌وتحلیل منابع و استخراج دسته­­‌های موضوعی به بررسی منابع و تحلیل آن‌ها پرداخته شده است. در پایگاه‌­های فارسی ایرانداک، سیویلیکا، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)، نورمگز، پرتال علوم انسانی، مگیران و در پایگاه­‌های غیرفارسی ساینس دایرکت، اریک و امرالد جستجو انجام شد و با بررسی منابع­، دسته­‌های مطالعات نظری و راهنماها (تعریف، اهمیت، هدف و کارکرد) پیشینه‌­های پژوهش، انتقادی بودن پیشینه­‌های پژوهش و معیارهای ارزیابی پیشینه‌­های پژوهش استخراج گردید. در دسته مبانی نظری پیشینه­‌های پژوهش، از محاسن مطالعات آن است که به تشریح اهمیت، فواید و کارکردهای پیشینه پژوهش پرداخته‌­اند، اما به دلیل قابل‌فهم نبودن راهنماها، عدم تشریح مسئله پژوهش و ارائه مطالب نامرتبط موجب سردرگمی مخاطب شده‌­اند. در دسته معیارهای ارزیابی پیشینه پژوهش، پژوهش­‌ها با تدوین معیارهایی جهت بررسی پیشینه­‌ها به پژوهشگران این امکان را داده‌­اند که منابع و مطالعات گذشته را با دیدگاهی عمیق‌­تری موردبررسی قرار دهند، اما این معیارها نیز گاه به دلیل گویا و قابل‌فهم نبودن مشکلاتی را برای پژوهشگران به ارمغان آورده است و در دسته تحلیل انتقادی پیشینه­‌ها، با این‌که در عنوان و متن پژوهش‌ها قصد داشته‌­اند به بررسی تحلیل انتقادی بپردازند، اما آن‌ها نیز نه‌تنها به تشریح کامل موضوع نپرداخته­‌اند، بلکه خود نیز منابع موردبررسی را با رویکردی انتقادی مورد تحلیل قرار نداده­‌اند. نتایج نشان می­‌دهد، پژوهش‌­ها توجه به بحث تحلیل انتقادی در پیشینه­‌های پژوهش را مورد کم‌­توجهی قرار داده‌­اند و این مسئله نشان­‌دهنده‌­ی آن است که پژوهشگران با دیدگاهی سطحی­ به این مسئله پرداخته‌­اند و به عمق منابع و متون پیشینه‌­­های پژوهش نفوذ نکرده‌­اند.

چکیده این پژوهش با هدف ارزیابی نرم‌افزارهای کتابخانه‌ای تحت‌وب پارس آذرخش، سیمرغ و سامان از نظر ویژگی‌های بازیابی‌اطلاعات در محیط وب انجام گرفته است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی بود. جامعة آماری پژوهش حاضر را نرم‌افزارهای کتابخانه‌ای تحت‌وب پارس آذرخش، سیمرغ و سامان تشکیل دادند. برای سنجش، بررسی، شناسایی و ارزیابی ابعاد پژوهش وضعیت نرم‌افزارهای کتابخانه‌ای در 5 شاخص مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. داده‌های این پژوهش از طریق مشاهده وبگاه نرم‌افزارهای کتابخانه‌ای مورد پژوهش و بهره‌گیری از نظرات متخصصان نرم‌افزارهای مورد مطالعه گردآوری و با استفاده از روش‌های آمار توصیفی مورد تجزیه‌و‌تحلیل قرارگرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که در قسمت قابلیت‌های جست‌وجو در انواع فیلدها، نرم‌افزار پارس آذرخش با 85/98 درصد امتیاز و نرم‌افزارهای سامان و سیمرغ به‌طور مشترک با 55/96 درصد امتیاز به ترتیب بیشترین و کمترین امتیازات را کسب کردند. در قسمت انواع فرمول‌بندی‌های جست‌وجو، نرم‌افزارهای سیمرغ و پارس آذرخش با 100 درصد امتیاز و نرم‌افزار سامان با 34/83 درصد امتیاز به ترتیب بیشترین و کمترین امتیازات را کسب نمودند. در قسمت انواع دیگر جست‌وجوها در نرم‌افزار، نرم‌افزار پارس آذرخش با 43/78 درصد امتیاز و نرم‌افزار سامان با 97/76 درصد امتیاز به ترتیب بیشترین و کمترین امتیاز را کسب کردند. نتایج پژوهش نشان داد که نرم‌افزارهای کتابخانه‌ای مورد پژوهش، از نظر ویژگی‌های بازیابی‌اطلاعات در محیط وب، نسبت به نسخه‌‌های قبلی خود پیشرفت‌‌های خوبی داشتند و توانستند بیش از 80% از معیارهای مورد مطالعه در این پژوهش را رعایت نمایند.