مطالعه حوزه‌های اطلاع‌سنجی، کتاب‌سنجی، علم‌سنجی و وب‌سنجی در جهان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد کتابخانه مرکزی، دانشگاه شاهد

2 دانشجوی کارشناسی ارشد علم‌سنجی، دانشگاه شاهد

3 کارشناس ارشد کتابخانه مرکزی دانشگاه شاهد

چکیده

هدف این پژوهش تحلیل محتوای کتاب­ها و پایان­نامه­های اطلاع­سنجی، کتاب‌سنجی، علم­سنجی و وب­سنجی در جهان بوده است. این پژوهش کاربردی بوده و با روش تحلیل محتوا انجام شده است. جامعه پژوهش شامل 730 عنوان کتاب انگلیسی موجود در پایگاه اطلاعاتی آمازون و 1069 عنوان پایان­نامه انگلیسی نوشته‌شده در پایگاه اطلاعاتی بوده که در یک طرح موضوعی 15 گانه طبقه­بندی شده­اند. ابزار گردآوری داده­ها سیاهه وارسی و ابزار تحلیل داده­ها، نرم‌افزار EXCEL بود. یافته­های پژوهش نشان داد که بیشتر کتاب­های نوشته‌شده در حوزه­های اطلاع­سنجی، کتاب‌سنجی، علم­سنجی و وب­سنجی در جهان تألیفی بوده و روند نشر صعودی داشته­اند و بیشتر رویکرد موضوعی آن‌ها تحلیل اختراعات، تحلیل استنادی، کتاب‌سنجی و ارتباطات علمی بوده است. همچنین روند نشر پایان­نامه­ها نیز صعودی بوده و بیشتر رویکرد موضوعی آن‌ها تحلیل استنادی، کتاب‌سنجی، وب­سنجی، علم­سنجی، ارتباطات علمی و ارزیابی عملکرد پژوهشگران بوده و کمترین رویکرد موضوعی کتاب­ها و پایان­نامه­های حوزه­های سنجش علم در جهان موضوعات اطلاع­سنجی، همکاری علمی، هم‏استنادی، هم نویسندگی، مصورسازی اطلاعات و دانش، ارزیابی وب‏سایت­ها و ضریب تأثیر مجلات بوده است. علاوه بر این بیشترین پژوهش­های حوزه­های سنجش علم در رشته‏های علوم کامپیوتر، آموزش عالی، مدیریت، کتابداری و علم اطلاعات، علم و دانش عمومی و فناوری اطلاعات و کمترین آن در رشته­های اخلاق، تاریخ، فلسفه، حقوق، مطالعات زنان، نانوتکنولوژی، روان‌شناسی، فیزیک، شیمی، مذهب، ریاضی، کارآفرینی، جغرافی، تحلیل اختراع، زیست، شیمی، محیط‌زیست و آمار انجام شده بود. نتایج نشان داد که موضوع کتاب­ها و پایان­نامه­های اطلاع­سنجی، کتاب‌سنجی، علم­سنجی و وب­سنجی مبتنی بر تحلیل استنادی بوده و پراکندگی موضوعات بیشتر بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Studying Informetrics, Bibliometrics, Scientometrics and Webometrics in the World

نویسندگان [English]

  • ali sharafi 1
  • Ali Shaghaghi 2
  • Mohammadreza Pashang 3
1 M.A. in Knowledge and Information Science, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.
2 M.A. Student in Scientometric, Shahed University, Tehran, Iran.
3 M.A. in Knowledge and Information Science, Center Library of Shahed University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The purpose of this study is the content analysis of the books and theses published in informetrics, bibliometrics, scientometrics and webometrics in the world. This study is an applied research. Statistical population consists of 730 English books in the Amazon database and 1069 English theses in the Proquest database that were classified in 15-subject categories. Data were collected using checklists and analyzed by Excel. The findings showed that most books in informetrics, bibliometrics, scientometrics and webometrics published around the world are compilations and publication trends are declining and most of their thematic approaches are the analysis of patents, citation analysis, bibliometric and scientific communications. Theses publication trends are also declining and the most of their thematic approaches are scientometric, citation analysis, bibliometric, webometrics, scientific communications and researcher’s performance evaluation; and the least number of thematic approaches of books and theses in the world are informetrics, scientific collaboration, co-citation, co-authorship, information visualization and knowledge, website evaluation and journals’ impact factor. In addition, most researches of informetrics, bibliometrics, scientometrics and webometrics in the world have been done in the fields of computer science, higher education, management, information technology and library and information science and the least have been done in the fields of ethics, history, philosophy, law, women's studies, nanotechnology, psychology, physics, chemistry, religion, math, entrepreneurship, geography, patent analysis, biology, chemistry, ecology and statistics. The results showed that subject of informatics, bibliometrics, scientometrics and webometrics books and theses in the world is based on citation analysis and is of more subject diversity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Measurement science
  • books and theses
  • Scientometrics
  • bibliometric
  • Webometrics
  • informetrics

ابراهیمی، سعیده؛ ستاره، فاطمه و حسین­چاری، مسعود. (1395). بررسی رابطه بین سنجه‌های رؤیت‌پذیری و ذخیره با شاخص استناد در نظام التمتریکس پلاس. پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 31(3)، 845-864.

احمدی، حمید و عصاره، فریده. (1394). سیر تحول پژوهش­های علم‌سنجی در ایران. رهیافت، 60، 69-82.

افقهی، اسماعیل و باقری معصومه. (1387). بررسی روند موضوعی تحقیقات رشته کتابداری و اطلاع­رسانی بر اساس استنادهای 1996-2005 در مقالات سالنامه آریست در سال­های 2002-2006. پیام کتابخانه، 14(4)، 5-23.

برایرپور، رباب. (1389). بررسی تحلیلی انتشارات علمی تولیدشده در حوزه‌های کتاب‌سنجی، علم‌سنجی و اطلاع‌سنجی در پایگاه Dialog به‌منظور یافتن تمایزات و تشابهات بین این سه حوزه و مرزبندی آن‌ها در ارزیابی تولیدات علمی. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی. دانشگاه شهید چمران اهواز.

بصیریان جهرمی، رضا و گرایی، احسان. (1393). علم‌سنجی اطلاع‌سنجی: مطالعه‌ی یک دهه پژوهش‌های سنجش کمی در ایران (1381- 1391). مجله علم­سنجی کاسپین، 1(1)، 19-27.

جمالی مهمویی، حمیدرضا؛ نیکزاد، مهسا و علی‌محمدی، داریوش. (1390) بررسی روند پژوهش­های علم­سنجی و کتاب‌سنجی در ایران. اطلاع­یابی، 8(3)، 3-26.

حمیدی، علی؛ اصنافی، امیررضا و عصاره، فریده. (1387). بررسی تحلیلی و ترسیم ساختار انتشارات علمی تولیدشده در حوزه­های کتاب­سنجی، علم­سنجی، اطلاع­سنجی و وب­سنجی در پایگاه وب علوم طی سال­های 1990- 2005. فصلنامهکتابداریواطلاع‌رسانی، 11(2)، 161-182.

حیدری، غلامرضا. (1388). تأملی بر وجوه تمایز و تشابه واژگان و مفاهیم پایه در حوزه­ی علم­سنجی و اطلاع­سنجی و ارائه فرضیه دانش­سنجی. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، 16(2)، 77-112.

حیدری، غلامرضا. (1390). رویکردی انتقادی به مطالعات حوزه­ی علم­سنجی و اطلاع‌سنجی. مدیریت اطلاعات سلامت، 8(2)، 1-16.

خاصه، علی‌اکبر. (1391). تحلیل محتوای تولیدات کتابداری ایران در پایگاه Web of Science: در کجای کتابداری جهان قرار داریم؟. فصلنامه کتابداری و اطلاع‏رسانی، 16(3)، 145-170.

ستارزاده، اصغر؛ گلینی مقدم، گلنسا و مؤمنی، عصمت (1395). تحلیل ساختار شبکه همکاری‌های علمی پژوهشگران حوزه علوم پایه پزشکی ایران در نمایه استنادی علوم در بازه زمانی 1996 تا 201. مطالعات دانش­شناسی، 2(6)، 201-221.

سهیلی، فرامرز؛ دانش، فرشید و فتاحی، رحمت­الله. (1391). کاربردهای وب­سنجی در سنجش ارتباطات علمی. مطالعات ملی کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات، 23(1)، 149-163.

سهیلی، فرامرز و عصاره فریده. (1387). وب­سنجی: تفاوت­ها و شباهت­های آن با اطلاع­سنجی، علم­سنجی و کتاب‌سنجی. فصلنامه کتاب، 74(2)، 213-228.

شرفی، علی و نورمحمدی، حمزه­علی. (1391). تعیین فرایند زیست موضوعات پایان­نامه­های کارشناسی ارشد و دکتری رشته کتابداری و اطلاع­رسانی موجود در پایگاه اطلاعاتی پروکوئست از سال 2006-2010. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، 19(10)، 41-60.

صدیقی، مهری (1393). بررسی کاربرد روش تحلیل هم رخدادی واژگان در ترسیم ساختار حوزه‌های علمی (مطالعۀ موردی: حوزه اطلاع‌سنجی). پژوهش‌نامۀ پردازش و مدیریت اطلاعات، ۳۰ (۲)، ۳۷۳-۳۹۶.

عرفان­منش، محمدامین؛ گرایی، احسان و بصیریان جهرمی، رضا (1394) بررسی ده­ساله­ی عملکرد و تحلیل جرگه دانشگاه­ها و مؤسسات پژوهشی کشور در تولیدات علمی حوزه اطلاع­سنجی. پژوهش‌نامۀ پردازش و مدیریت اطلاعات، 84، 325-347.

علیان، مریم و یاری، شیوا. (1391). مروری متون علم‌سنجی در ایران. فصلنامه کتابداری و اطلاع­رسانی، 15(1)، 185-215.

علی‌اصغر، امید و خاصه، علی‌اکبر. (1390). عنوان تحلیل محتوای کارگاه­ها و همایش­های انجمن کتابداری و اطلاع­رسانی ایران دوره سوم: سال‏های 1388-1386. فصلنامه کتابداری و اطلاع‏رسانی، 14(4)، 9-35.

علیجانی، رحیم و کرمی، نورالله. (1389) اطلاع‌سنجی: تاریخچه، تعاریف و وضعیت جاری آن بر اساس پایگاه اطلاعاتی آی. اس. آی. پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 22(3)، 77-94.

علیجانی، رحیم و کرمی، نورالله. (1389). مطالعه وضعیت کتاب‌سنجی در پایگاه اطلاعاتی آی. اس. ای (1965 – 2007). فصلنامه دانش­شناسی، 2(8)، 61-72.

علیدوستی، سیروس و صابری، مریم. (1386). پایان­نامه­ها و رساله­های الکترونیکی نسل جدید مدارک علمی. فصلنامه کتاب، 70(2)، 85-98.

منصوری، فهیمه؛ عصاره، فریده و حیدری، غلامرضا. (۱۳۹۱). تولیدات علمی پژوهشگران زمین‌شناسی در پایگاه وب آو ساینس بر اساس قوانین لوتکا و برادفورد. فصلنامۀ دانش‌شناسی (علم اطلاعات و دانش‌شناسی و فناوری اطلاعات)، 17(۵)، 53-60.

Bornmann, L. (2015). Alternative metrics in scientometrics: A meta-analysis of research into three altmetrics. Scientometrics, 103(3), 1123-1144.

Cavaller, V. (2008). Datametrics?: About the architecture of the metric disciplines. In H. Kretschmer, & F. Havemann (Eds.), Proceedings of WIS 2008, Fourth International Conference on Webometrics, Informetrics and Scientometrics & Ninth COLLNET Meeting. Berlin: Humboldt-Universitätzu Berlin, Institute for Library and Information Science (IBI).‏

Chandrashekara, M. & Ramasesh, C. P. (2009). Library and Information Science Research in India. Asia- Pacific Conference on Library & Information Education & Practice, 530-537.

Hassanzadeh, M., Nourmohammadi, G., & Noroozichakoli, A. (2009). Organization of Science in Iran: A holistic review. Collnet Journal of Scientometrics and Information Management, 3(2), 53-59.

Hood, W., & Wilson, C. (2001). The literature of bibliometrics, scientometrics, and informetrics. Scientometrics, 52(2), 291-314.‏

Lin, C. L. & Yan, H. L., (2016). BIBLIOMETRIC ANALYSIS OF SOCIAL PRESENCE BIBLIOMETRIC ANALYSIS OF SOCIAL PRESENCE. PACIS 2016 Proceedings. 227. http://aisel.aisnet.org/pacis2016/227

Lokhande, R. S. (2013). Content Analysis of Open Access LIS Journal “ALIS” (2002 - 2011). International Journal of Information Dissemination and Technalogy, (Submitted 2013) [Journal Article (On-line/Unpaginated)].

Mittal, R. (2011). Library and information science research trends in India. Annals of Library and Information Studies (ALIS), 58(4), 319-325.

Schoepflin, U., & Glänzel, W. (2001). Two decades of" Scientometrics". An interdisciplinary field represented by its leading journal. Scientometrics, 50(2), 301-312.‏

Sengupta, I. N. (1992). Origin of Bibliometrics, Informetrics, Scientometrics and Librametrics: An Overview. Libiri, 42(2), 75-98.

Stasa, M., Sugimoto, C. R., Yan, E., & Ding, Y. (2011). The cognitive structure of Library and Information Science: Analysis of article title words. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 62(10), 1933–1953.

Thelwall, M., Haustein, S., Larivière, V. & Sugimoto, C. R. (2013). Do Altmetrics Work? Twitter and Ten Other Social Web Services. PLoS ONE, 8(5): e64841. doi:10.1371/journal.pone.0064841, available online at: http://www.plosone.org/article/info%3adoi%2f10.1371%2fjournal.pone.0064841, accessed: 92/10/04.

Uzun, A. (2002). Library and information science research in developing countries and Eastern European countries: a brief bibliometric perspective. Library review, 34, 21-33.