فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی

چکیده هدف: امروزه توسعه و پیشرفت فناوری اطلاعات و ارتباطات و قابلیت‌های نرم‎افزارهای نوین، استفاده از انواع محمل‌های ارتباطی را در ابعاد، اشکال، زمان و مکان به‌طور اساسی توسعه داده است و مفاهیمی چون سواد، خواندن و مطالعه را به‌طور اساسی دگرگون ساخته است.
روش: پژوهش حاضر از نظر نوع در زمره تحقیقات کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی می باشد روش مورد استفاده در این پژوهش سندی و تکنیک دلفی است. جامعه آماری این پژوهش را 30 نفر از کارشناسان و اساتید تشکیل دادند. در این پژوهش ده مورد از پرکاربردترین نرم افزار های کتاب خوان مورد مطالعه قرار گرفته است.ابزار گردآوری اطلاعات این پژوهش یک پرسشنامه ۲ مرحله ای است که در مرحله اول معیار های ارزیابی نرم افزارهای کتاب خوان مشتمل بر 115 معیار به صورت گویه هایی در اختیار جامعه آماری قرار گرفت. پس از دریافت نظرات و اصلاحات جامعه پنل دلفی، 82 مولفه مورد تایید قرار گرفت سپس پرسشنامه ویرایش شده و در اختیار خبرگان پنل دلفی قرار گرفت.
یافته‌ها: نتایج حاصله نشانگرآنست که در کلیه مولفه های مورد بررسی نقصان مشهود و معناداری وجود دارد و ضرورت پیاده سازی استراتژی توسعه قابلیت ها و امکانات ، بهبود دسترسی، خلق جذابیت و شایستگی متمایز ضروری می نماید.
نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد که نرم‌افزارهای کتاب‌خوان ایرانی در تمامی مؤلفه‌های مورد بررسی با کاستی‌های معناداری مواجه‌اند. این امر بیانگر آن است که توسعه این نرم‌افزارها بدون تکیه بر معیارهای استاندارد ارزیابی، امکان ارتقای مطلوب را نخواهد داشت.

چکیده هدف: این مطالعه با هدف مولفه‌های موثر بر بهبود کیفیت نظام خدمات اطلاع رسانی دانشجویی در میز خدمات اطلاع رسانی دانشگاه‌های دولتی کشور انجام گرفت.
روش‌شناسی: مطالعه حاضر از نظر فلسفی مبتنی بر الگو‌واره عمل‌گرایی عمل‌گرایی است که با رویکردی جز به کل، مولفه‌ها انتخاب شده و در نهایت با مقایسه آنها، موثرترین‌ها انتخاب شده‌اند. از نظر هدف یک پژوهش کاربردی-توسعه‌ای است. در راستای دستیابی به هدف، از طرح پژوهش آمیخته اکتشافی (کیفی-کمی) استفاده شده است. جامعه مشارکت‌کنندگان در بخش کیفی، متخصصان علم اطلاعات و دانش‌شناسی و مدیران با سابقه دانشگاه‌های دولتی تهران بوده‌اند که به روش نمونه‌گیری نظری و هدفمند انتخاب شدند و با انجام 10 مصاحبه، اشباع نظری حاصل شد. جامعه آماری بخش کمی شامل دانشجویان دانشگاه‌های دولتی تهران است که با فرمول کوکران حجم نمونه 384 نفر برآورد گردید. با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده حجم نمونه مورد نیاز تامین شد. برای گردآوری داده‌ها از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و پرسشنامه محقق‌ساخته استفاده شد. سازه‌های مدل آسیب‌شناسی میز خدمات با روش تحلیل کیفی مضمون در نرم‌افزار Maxqda 20 شناسایی شد و مدل نهایی با روش حداقل مربعات جزئی در نرم‌افزار Smart PLS 3 اعتبارسنجی گردید.

چکیده این مطالعه با هدف شناسایی مولفه های اشاعه دانش با رویکرد تحول دیجیتال در کتابخانه های مراکز پژوهشی علوم تغذیه و صنایع غذایی صورت گرفت و یک مطالعه کاربردی می باشد. رویکرد پژوهش حاضر کیفی بوده و با استفاده از روش های فراترکیب و دلفی صورت گرفته است. در مرحله اول از روش فراترکیب استفاده گردید که جمعا351 منبع مرتبط با موضوع پژوهش یافت شد و در نهایت 50 منبع مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. پس از شناسایی مقوله ها به روش فراترکیب با روش دلفی و ابزار پرسشنامه و نظرسنجی از 20 نفر از خبرگان موضوعی به اعتبار سنجی و ارائه شاخص های نهایی پرداخته شد. در این پژوهش با بررسی و دسته بندی کدهای توصیفی حاصل از متون، 75 مقوله فرعی شناسایی و با توجه به تشابه و قرابت معنایی در 29 مقوله اصلی و 9 بعد طبقه بندی گردید. نوآوری(ارزش) در این مطالعه شناسایی مولفه های اشاعه دانش با تلفیق رویکرد تحول دیجیتال است که می تواند درانواع کتابخانه ها نیز کاربرد داشته باشد. اشاعه دانش با تحول دیجیتال در کتابخانه‌ها تنها با اتکا به فناوری محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند ترکیبی از زیرساخت‌های قوی، نیروی انسانی ماهر، و کاربرمحور، فرهنگ غنی ، امنیت اطلاعات و مدیریت دانش یکپارچه و ارتباطات موثر است. کتابخانه‌هایی که این راهکارها را به کار گیرند، می‌توانند به عنوان قطب‌های دانش دیجیتال درعصر اطلاعات و ارتباطات عمل کنند.
کلیدواژه ها: اشاعه دانش، اشاعه اطلاعات، انتقال دانش، تحول دیجیتال، شبکه های اجتماعی، کتابخانه های پژوهشی علوم و صنایع غذایی

چکیده سازمان‌دهی مؤثر فعالیت‌ها در یک سیستم اجتماعی پیچیده با نظارت سایبرنتیک ممکن است، جایی که مکانیسم‌های خوداصلاحی به بهبود مستمر کمک می‌کنند. کتابخانه سایبرنتیک اهداف متعددی دارد که در صورت عدم تحقق، افراد یا گروه‌ها برای بهبود وضعیت آن فعال می‌شوند. این پژوهش به بررسی استفاده بهینه از الگوهای سایبرنتیک در کتابخانه‌های دانشگاهی و ارائه مدلی مناسب برای مدیریت اطلاعات سیستم پرداخته و با سنجش وضعیت مؤلفه‌های سایبرنتیک، زمینه را برای ارائه الگویی مناسب فراهم می‌کند. این پژوهش با استفاده از روش کمی به‌منظور بررسی وضعیت مؤلفه‌های مدل سایبرنتیک برای مدیریت بهینه کتابخانه‌های دانشگاهی انجام شد. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی کارشناسان و متخصصان علم اطلاعات و دانش‌شناسی و مدیران کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌های علوم پزشکی تیپ 1 در ایران است. تمامی کارشناسان علم اطلاعات و دانش‌شناسی و مدیران کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور با استفاده از یک پرسش‌نامه مورد سؤال قرار گرفتند و نتایج تحلیل شد. نمونه آماری شامل 97 استاد و کتابدار بود. نتایج مطالعه نشان داد که ۴۲ درصد از نمونه‌ها مرد و ۵۸ درصد زن بودند. ۲۵ درصد از نمونه‌های موردمطالعه دارای مدرک کارشناسی، 45 درصد دارای مدرک کارشناسی ارشد و 30 درصد دارای مدرک دکتری بودند. در مورد سابقه کاری، نتایج نشان داد که بیشتر پاسخ‌دهندگان (65%) بیش از ده سال سابقه کار داشتند، درحالی‌که تنها 3 درصد آن‌ها کمتر از 10 سال سابقه کار داشتند. میانگین نمره مؤلفه نظارت در بُعد ساختاری و اجتماعی به‌ترتیب 43/29 و 14/33 بود. نمره مؤلفه پیوند سیستم در بُعد پیوند برون‌سیستمی و درون‌سیستمی به‌ترتیب 41/18 و 5/214 بود. نمره مؤلفه سلسله‌مراتب در بُعد سیستم تقسیم‌شده و سلسله‌مراتب به‌ترتیب 23/11 و 66/11 بود. نمره مؤلفه کیفیت تعامل در بُعد غیرخطی و علی به‌ترتیب 78/11 و 53/11 بود. نمره مؤلفه تصمیم در ابعاد منابع تصمیم، نوع تصمیم و معیار تصمیم‌گیری به‌ترتیب 91/14، 07/15 و 73/14 بود. پژوهش نشان می‌دهد که مؤلفه‌های مدل سایبرنتیک در کتابخانه‌های دانشگاه‌های علوم پزشکی جایگاه مناسبی دارد و مدیران از ساختار و اهداف آن‌ها آگاه هستند؛ اما این آگاهی در همه ابعاد یکسان نیست و عدم توازن در وضعیت مؤلفه‌ها باعث کاهش اثربخشی مؤلفه‌ها شده است؛ بنابراین، پیشنهاد می‌شود که به نقش اجتماعی کاربران در تعاملات و راهنمایی آن‌ها و همچنین توازن و رشد کمی و کیفی ابعاد مدیریت کتابخانه توجه بیشتری شود.

چکیده این پژوهش به بررسی رفتار اطلاع‌یابی پژوهشگران حوزه هنر در فرایند جستجوی اطلاعات در محیط وب پرداخته است. روش پژوهش به روش نیمه تجربی است و با استفاده از روش‌های مشاهده، مصاحبه و تحلیل آماری انجام‌شده است. جامعه آماری شامل ۴۸ پژوهشگر حوزه هنر بود که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق نرم‌افزار کمتازیا برای ضبط فرایند جستجو، مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته برای بررسی راهبردهای شناختی و پرسش‌نامه استاندارد رفتار اطلاع‌یابی برای سنجش متغیرهای مرتبط گردآوری شد. دو وظیفه جستجوی آسان (یافتن مقاله لاتین درباره هنر ایران) و دشوار (یافتن فرصت شغلی مرتبط در خارج از کشور) به شرکت‌کنندگان اختصاص یافت و تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون کای‌اسکوئر انجام شد. یافته‌ها نشان داد که در جستجوهای آسان، شرکت‌کنندگان عمدتاً از راهبردهای سریع‌تر و سطحی‌تری نظیر استفاده گسترده از موتور جستجوی گوگل (با فراوانی ۹۷۶) و تدوین عبارات جستجو به‌صورت عام به خاص بهره بردند. در مقابل، در جستجوهای دشوار، پژوهشگران به روش‌های تحلیلی و پیشرفته‌تری نظیر اصلاح مکرر عبارات جستجو، استفاده از عملگرهای بولی و مراجعه به پایگاه‌های اطلاعاتی تخصصی روی آوردند. بررسی داده‌های آماری نشان داد که مجموع راهبردهای اتخاذشده در وظیفه دوم در سبک آسان ۹۷۶ و در سبک دشوار ۹۵۹ بوده که درمجموع ۱۹۳۵ راهبرد را شامل نشان می‌دهد که سطح پیچیدگی وظایف جستجو تأثیر مستقیمی بر راهبردهای مورداستفاده پژوهشگران دارد. این امر ضرورت بهینه‌سازی سیستم‌های جستجوی اطلاعات را بر اساس نیازهای کاربران و سطح پیچیدگی جستجوهای آن‌ها برجسته می‌سازد.