فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی

چکیده هدف پژوهش حاضر شناسایی چالش‌های جهت‌دهی پژوهش‌های دانشگاهی به سمت نقش‌آفرینی در حل مسائل و نیازهای کشور بود. برای دستیابی به این هدف، از روش تحلیل محتوا استفاده شد. جامعه هدف در پژوهش حاضر شامل 16 خبره دانشگاهی و پژوهشگاهی بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه نیمه ساختاریافته بود. برای تحلیل داده‌ها نیز از روش تحلیل محتوای استقرایی استفاده شد. برای بررسی اعتبار یافته‌های حاصل از پژوهش از دو روش بازبینی توسط مشارکت‌کننده و بازبینی توسط همکار استفاده شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها نشان داد که چالش‌های جهت‌دهی پژوهش‌های دانشگاهی به سمت نقش‌آفرینی در حل مسائل و نیازهای کشور را می‌توان در چهار مقوله اصلی و هشت مقوله فرعی شامل چالش‌های نهادی (خلأ آیین‌نامه ارتقاء در عدم اختصاص امتیاز ویژه به انجام پژوهش‌های کاربردی و مسئله محور، نبود نظام نظارت و اعتبارسنجی مناسب)، چالش‌های سازمانی (توزیع نامناسب نسبت اعضای هیئت‌علمی به دانشجو، عدم اختصاص بودجه عملیاتی و مسئله محور در دانشگاه‌ها، عدم توجه به مقوله مأموریت گرایی در جذب اساتید و دانشجویان)، چالش‌های محیطی (کامل نبودن چرخه علم، فناوری و نوآوری، تقاضای کم از سوی نهادها و سازمان‌های برای انجام پژوهش‌های کاربردی) و چالش‌های فردی (عدم توانایی و تمایل اندک اساتید در حل مسائل و مشکلات جامعه) طبقه‌بندی کرد.

چکیده امروزه تجاری شدن پژوهش‌­های دانشگاهی می­‌تواند سهم بسیار زیادی در رشد اقتصادی کشورها ایفا نماید، لذا اغلب کشورها با تدوین سیاست‌­هایی سعی در کمک به فرایند تجاری‌سازی تولیدات پژوهشی در نظام دانشگاهی خود، در راستای تسریع و تسهیل این مهم کرده‌­اند؛ بنابراین، پژوهش حاضر بر آن بود تا با استفاده از رویکرد کیفی مبتنی بر روش نظریه برخاسته از داده­‌ها و از طریق مصاحبه با متخصصان حوزه تجاری‌سازی در آموزش عالی، ضمن شناسایی آسیب­‌ها و موانع بازدارنده سیاست‌گذاری تجاری‌سازی پژوهش‌­ها در نظام دانشگاهی ایران، رویکردی که در این سیاست به­‌کار گرفته‌شده را شناسایی کند. براین اساس، پژوهشگران با تکیه‌بر طرح نوظهور به‌­عنوان یکی از طرح­‌های مورداستفاده در روش نظریه برخاسته از داده‌­ها و با استفاده از روش نمونه‌گیری نظری و در نظر گرفتن اشباع نظری در داده‌­ها، تعداد 9 نفر از صاحب­‌نظران حوزه تجاری‌سازی را جهت مصاحبه بدون ساختار انتخاب نمودند. برای اعتبار یابی داده‌­های پژوهش، پژوهشگران از بازخورد مشارکت­‌کننده استفاده کردند. یافته­‌ها نشان از آن داشت که اجرای سیاستِ تجاری­سازی پژوهش با آسیب‌­ها و بازدارنده­‌هایی از قبیل، فرهنگی، اقتصادی، رشته­ دانشگاهی، آموزشی، فرایندی، بافتاری و فردی مواجه است؛ بنابراین، با توجه به ماهیت و جنسِ موانعِ پیشِ ­روی، می‌توان نتیجه گرفت که چرخه­ شوم فرم گرایی در سیاست تجاری­‌سازی پژوهش­‌های دانشگاهی در ایران ریشه دوانده است.