بررسی مقوله‌های طبقه‌بندی خاص مدارک و ارائه طرح طبقه‌بندی پایان‌نامه‌ها با تأکید بر پرسش‌های WH

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی مقوله‌های خاص مدارک و همچنین بررسی کاربرد پرسش‌های پنج‌گانه WH برای دستیابی به طرح و روشی برای طبقه‌بندی پایان‌نامه‌ها انجام‌ شده است. به این منظور از عناصر کتاب‌شناختی و فراداده‌ای که در سازمان‌دهی پایان‌نامه‌ها بکار می‌روند به‌عنوان مقوله‌هایی برای پاسخ به پرسش‌های WH استفاده کرده است. در این پژوهش مرور طبقه‌بندی‌‌های موجود به روش سندی و کتابخانه‌ای صورت گرفته است و بررسی مقوله‌های موردنظر برای طبقه‌بندی پایان‌نامه‌ها و مطابقت آن‌ها با عناصر فراداده‌ای و کتاب‌شناختی نیز از طریق پیمایش تطبیقی انجام‌ شده است.مرور طرح‌های طبقه‌بندی مدارک نشان داد که بسیاری از کتابداران برای سازمان‌دهی مجموعه‌هایشان دست به ارائه طرح‌های جدیدی زده‌اند. نمونه این طرح‌ها برای انواع قالب‌های منابع اطلاعاتی ازجمله منابع موسیقایی، منابع آرشیوی، اشیای موزه‌ای و هنری، نقشه‌ها، منابع ثبت اختراع، پیایندها و امثال آن ارائه‌ شده است. هم‌چنین طرح‌های متنوعی با توجه به ژانر و حوزه‌های موضوعی مختلف ارائه‌ شده است که حوزه‌های ادبیات و انواع داستان و قوانین ازجمله آن است. بر اساس یافته‌های پژوهش در خصوص طبقه‌بندی پایان‌نامه‌ها، 9 مقوله برای پاسخ به پرسش «چه کسی؟»، 7 مقوله برای پاسخ به پرسش «چه چیزی؟» و برای پاسخ به هرکدام از پرسش‌های «کجا؟»، «چه زمانی؟» و «چرا؟» 2 مقوله تعیین شد که جمعاً 22 مقوله برای پاسخ به پرسش‌های پنج‌گانه WH حاصل شده است. مقوله‌ها با عناصر فراداده‌ای و کتاب‌شناختی در بلوک‌ها و نواحی توصیف مقایسه شدند. بلوک‌ها و فیلدهای یونی‌مارکی مورداستفاده برای طبقه‌بندی پایان‌نامه‌ها شامل: 32 فیلد در ۴ بلوک اطلاعات توصیفی، یادداشت‌ها، تجزیه‌و‌تحلیل موضوعی و مسئولیت معنوی اثر هستند که برای پاسخ به هر پرسش با توجه به مقوله موردنظر کاربرد دارند.یافته‌های پژوهش نشان داد که با وجود رده‌بندی‌های مرسوم مدارک در کتابخانه‌ها، کتابداران ایجاد طرح‌های جدید را برای انواع قالب‌ها و همچنین حوزه‌های موضوعی و ژانرها لازم دانسته‌اند. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از بررسی طرح طبقه‌بندی پایان‌نامه‌ها با تأکید بر پرسش‌های پنج‌گانه WH، عناصر کتاب‌شناختی و فراداده‌ای که در سازمان‌دهی پایان‌نامه‌ها نقش مهمی ایفا می‌کنند می‌توانند به این پرسش‌ها پاسخ دهند و به‌عنوان مقوله‌های طبقه‌بندی پایان‌نامه‌ها مطرح شوند و با این رویکرد، پایان‌‌نامه‌ها در مرحله سازمان‌دهی و ورود اطلاعات در نرم‌افزار، طبقه‌بندی‌شده و در دسترس کتابداران و کاربران قرار می‌گیرند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of documents specific classifications and offering a dissertation classification plan based on WH questions

نویسنده [English]

  • Soheila Faal
Head of Non-book Resources Section of NLAI
چکیده [English]

Purpose: The purpose of this study was to investigate the specific categories of documents and also evaluate using the five WH questions for achieving the plan and method of dissertation classification. To this end, were used bibliographic and metadata elements organizing dissertations as categories to answer WH questions.
Methodology: Two methods of library and comparative survey were used in this research.
Findings: Documentation review showed that many librarians have introduced new categories to organize their collections. Samples of these classifications were provided for a variety of information resource formats including music resources, archival resources, museum and art objects, maps, patent, periodicals, and more. Various designs have also been presented for different genres and subject areas, including literary, story and laws.
Based on this research, 22 categories were identified to answer the five WH questions including 9 categories for answering the Who? question, 7 categories for answering the What? question and 2 categories for answering Where?, When? and Why? questions. Categories were compared with metadata and bibliographic elements, blocks, and descriptive areas. As a result, the UNIMARC blocks and fields used to classify dissertations include 32 fields  and 4 blocks include descriptive information, notes, subject analysis and the responsibility of the work 

کلیدواژه‌ها [English]

  • documents classification
  • WH questions
  • dissertation classification
  • bibliographic elements
  • UNIMARC standard
بحرانی، مرتضی. (1392). رشته، میان‌رشته و تقسیم‌بندی علوم. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 5 (2)، 37-59.
دیویس، کریستی. (1386). «پر کردن شکاف‌ها: مسائلی درباره مواد کم‌دوام هنرهای نمایشی» (جواد بشیری، مترجم)، در فریبرز خسروی و سیمین نیازی (ویراستاران)، گزیده مقالات ایفلا 2005: اسلو 14-18 اوت 2005، (ص 71-82)، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
زوستاک، ریک. (1395). طبقه‌بندی علم: پدیده‌ها، داده‌ها، نظریه‌ها، روش‌ها، رویه‌ها. رضا مختارپور، علی‌اکبر خاصه، مترجمان، غلامرضا حیدری، ویراستار. تهران: نشر کتابدار.
علیدوستی، سیروس، شهریاری، پرویز، خسروجردی، محمود، شیرانی، فرهاد، بیرامی طارونی، حمیده. (1388). مالگوی توصیف و تحلیل اطلاعات پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها، علوم و فناوری اطلاعات، 24 (4)، 5-28.
کمیته ملی مارک ایران. (1381). مارک ایران. تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
کومهار، راجندرا. (۱۳۹۵). روند رده‌بندی کتابخانه‌ها در قرن ۲۱. پردیس پرتو، نورالله کرمی، محمدرضا نیازمند، مترجمان. شیراز: همارا.
کیم، کیونگ‌سون و همکاران. (1391). «تحلیل چهریزه‌ای مقوله‌های استفاده‌شده در راهنماهای وب: مطالعات تطبیقی» (حمیدرضا جمالی مهموئی، مترجم)، در فریبرز خسروی و سیمین نیازی (ویراستاران)، گزیده مقالات ایفلا 2006: سئول، کره جنوبی، 20-24 آگوست 2006، (ص 95-111)، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
مارسلا، ریتا و مالت‌بای، آرتور. (1386). آینده رده‌بندی. زهرا اباذری، فهیمه باب‌الحوائجی، مترجمان. تهران: چاپار.
مقدم، محمدباقر. (1373). درآمدی بر رده‌بندی علوم، قم، کتابخانه بزرگ حضرت آیت‌الله‌العظمی مرعشی نجفی.
موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران. (1390). استاندارد ملی ایران 13627-1: طبقه‌بندی و تخصیص شناسه‌ی مدرک برای کارگاه‌ها، سیستم‌ها و تجهیزات. قسمت ۱‏، قواعد و جداول طبقه‌بندی، ‏ کرج، موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران.
نوذری، سودابه. (1383). الکترونیکی کردن پایان‌نامه‌ها: راهی برای دستیابی بهتر، فصلنامه کتاب، 15(2)، 29-36.
نیل، ادواردت. او.؛ چان، لوئیس مای. (1384). «فاست (کاربرد چهریزه‌ای واژگان موضوعی): واژگان ساده‌شده‌ای مبتنی بر سرعنوان موضوعی کتابخانه کنگره» (اشرف‌السادات بزرگی، مترجم)، در فریبرز خسروی و سیمین نیازی (ویراستاران)، گزیده مقالات ایفلا 2003: برلین 1-9 اوت 2003، (ص 210-223)، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
هوارث، لین. سی. (1384). «طرح‌واره‌های ابرداده‌ای برای دروازه‌های موضوعی» (حمیدرضا جمالی مهموئی، مترجم)، در فریبرز خسروی و سیمین نیازی (ویراستاران)، گزیده مقالات ایفلا 2003: برلین 1-9 اوت 2003، (ص 198-209)، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
Hjørland, B. (1998). Theory and metatheory of information science: a new interpretation. Journal of documentation., 54 (5), 606-621.
IFLA. (2017). UNIMARC Manual. [online]. available at: https://www.ifla. org/node/8415.
Steering Committee of American Library Association… [et al]. (2002). Anglo American Cataloging Rules. Joint Chicago, American Library Association.