فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی

چکیده پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر تحریفات شناختی در فرایند بازیابی اطلاعات صورت گرفت. پژوهش حاضر ازنظر روش، پژوهشی پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش حاضر را دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه فردوسی مشهد تشکیل می‏دادند که با روش نمونه‌‏گیری تصادفی طبقه‌‏ای، تعداد 100 نفر به‌عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. گردآوری اطلاعات با استفاده از سه پرسشنامه محقق ساخته صورت گرفت. برای تأیید روایی از نظرات متخصصان حوزه بازیابی اطلاعات و برای تأیید روایی ساختاری از تحلیل عاملی تأییدی استفاده شد. یافته‌‏های پژوهش نشان داد که کاربران در بازیابی اطلاعات تحریف شناختی خاصی را تجربه نمی‌کردند. میزان به‌کارگیری تحریف‏های شناختی، کاربران پیش از شروع جستجو و بازیابی اطلاعات، متفاوت و میزان استفاده تحریف «درشت‌نمایی» نسبت به سایر تحریف‏ها بیشتر بود. همچنین، در هنگام جستجو، میزان به‌کارگیری تحریف‌‏های شناختی کاربران متفاوت و میزان استفاده تحریف «درشت‌نمایی» نسبت به سایر تحریف‏‌ها بیشتر بود. پس از جستجو و بازیابی اطلاعات نیز میزان به‌کارگیری تحریف‏‌های شناختی، کاربران پس از جستجو و بازیابی اطلاعات، متفاوت بود و میزان استفاده تحریف «تعمیم مبالغه‌آمیز» نسبت به سایر تحریف‌ها بیشتر مشاهده شد است. حضور برخی از تحریف‌‏های شناختی در مراحل مختلف بازیابی اطلاعات، ضرورت توجه طراحان نظام‏‌های بازیابی اطلاعات به این حوزه را نشان می‌طلبد. وجود تحریف‌‏های شناختی بیشتر در مرحله پیش از جستجو نیز نشان از آن می‌‏تواند داشته باشد که متخصصان اطلاع‌رسانی باید در کنار کاربران قرار بگیرند و مشاوره‏‌های اطلاعاتی لازم را به آنان ارائه دهند.

چکیده در فضایی که توسعه هوش مصنوعی و تسهیل تعامل بین انسان و ماشین به‌طور فزاینده موردتوجه است، چالش‌های زبانی به‌عنوان نقاطی مهم در این مسیر بیش‌ازپیش خودنمایی می‌کنند. نقش مهم زبان در انتقال و بازیابی اطلاعات را نمی‌توان فارغ از نحو و معنای آن بررسی نمود. تبیین و تشریح پژوهش‌های این حوزه از ابعاد کمی و کیفی و درک گرایش‌های پژوهشگران می‌تواند گام مهمی در درک اهمیت نحو و معنا در ساختارهای ارتباطی در محیط‌های نوین جستجو و بازیابی اطلاعات باشد. بر همین اساس این مطالعه که از نوع توصیفی - تحلیلی است، با هدف تحلیل کیفی و کمی مطالعات حوزه نحو و معنا در بازیابی اطلاعات انجام شده است. به‌منظور انجام این پژوهش از روش مرور نظام‌مند آویارد استفاده شد. تحلیل مطالعات این حوزه نشان داد که این مطالعات بر سه محور اصلی نحو و معنا در ارتباط با سازمان‌دهی اطلاعات، بازیابی اطلاعات و جستجوی اطلاعات تمرکز دارند. درمجموع تحلیل مطالعات منتخب نشان می‌دهد پرداختن به بحث نحو و معنا در ارتباط با سازمان‌دهی اطلاعات و همچنین تبیین و واکاوی وجوه نظری نحو و معنا در بازیابی اطلاعات از مواردی است که نیاز به پژوهش بیشتر، خصوصاً مطالعات بین‌رشته‌ای بیشتر از سوی پژوهشگران حوزه‌های زبان‌شناسی، علم اطلاعات و علوم رایانه دارد. نتایج پژوهش حاضر می‌تواند رهنمودهایی برای متخصصان حوزه‌های مختلفی داشته باشد که به‌نوعی با ذخیره و بازیابی اطلاعات سروکار دارند. به‌علاوه محورهای شناسایی‌شده و روش‌ها و رویکردهای به‌کار رفته و شکاف‌های پژوهشی شناسایی‌شده راهگشای پژوهشگران در انجام مطالعات آتی است.