فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی

چکیده نظام‌های پشتیبان تصمیم به‌عنوان حوزه‌ای میان‌رشته‌ای در پیوند با علم اطلاعات، مدیریت دانش و فناوری‌های هوشمند گسترش یافتند؛ ‏بااین‌حال، تنوع موضوعات، روش‌ها و زمینه‌های کاربردی، دستیابی به تصویری یکپارچه از تحول و ساختار دانش این حوزه را دشوار ‏ساخت. هدف پژوهش حاضر، ترسیم نقشه دانش نظام‌های پشتیبان تصمیم از طریق تحلیل روندهای پژوهشی، ساختار مفهومی و روابط ‏هم‌رخدادی مفاهیم بود. پژوهش با رویکرد مرور نظام‌مند و تلفیق تحلیل کتاب‌سنجی، تحلیل محتوای کیفی ساختاریافته و تحلیل شبکه ‏هم‌رخدادی انجام شد. پیکره پژوهش شامل ۶۴۴ منبع علمی منتشرشده در بازه ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۵ بود که پس از جست‌وجو و غربالگری ‏نظام‌مند انتخاب شدند. برای اطمینان از اتکاپذیری فرایند، توافق ارزیابان در ارزیابی کیفیت منابع و کدگذاری مفاهیم بررسی شد. یافته‌ها ‏نشان دادند که تولید علمی این حوزه روندی افزایشی داشت و ساختار مفهومی آن در قالب شبکه‌ای چندسطحی از مضامین بنیادی، ‏فناورانه و کاربردی سازمان یافت. فرایند و فازهای تصمیم‌گیری، اجزای نظام‌های پشتیبان تصمیم و کاربردهای فنی و عملیاتی، محورهای ‏غالب این ساختار را تشکیل دادند. روابط مفهومی نیز شبکه‌ای متراکم اما نابرابر و الگویی سازگار با ساختار هسته–پیرامونی را نشان دادند ‏و مقایسه با دو مدل مرجع نشان داد تفسیر خوشه‌بندی به مدل تهی وابسته است، درحالی‌که برازش هسته–پیرامون فراتر از مرجع حافظ ‏درجه باقی ماند. این پژوهش بازنمایی یکپارچه‌ای از روند تحول، معماری مفهومی و پیوندهای دانشی نظام‌های پشتیبان تصمیم فراهم کرد. ‏نتایج، مبنایی برای جهت‌دهی به پژوهش‌های آینده، شناسایی خلأهای دانشی و توسعه چارچوب‌های مفهومی و کاربردی این حوزه ارائه ‏داد.‏

چکیده هدف پژوهش حاضر طراحی مدل ارزیابی عملکرد سیستم مدیریت دانش در صنعت نرم‌افزار با استفاده از شبکه عصبی است. روش پژوهش بر اساس هدف از نوع کاربردی است و برای گردآوری داده‌ها از روش آمیخته با رویکرد اکتشافی استفاده شده‌است. ابتدا از روش کیفی با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و مرور پیشینه‌های پژوهش در ارزیابی عملکرد مدیریت دانش نسبت به استخراج شاخص‌های مختلف پرداخته شده است. در مرحله دوم بر اساس داده‌های گردآوری‌شده، مطالعه‌ای کمی برای ‌تائید و تصدیق یافته‌های به‌دست‌آمده از مرحله کیفی انجام شد. برای مطالعه اکتشافی و استخراج مقوله‌های مربوطه به عوامل ارزیابی از روش فراترکیب (الگوی سندلوسکی و باروسو) استفاده شد. با روش دلفی فازی، با ابزار پرسشنامه و نظرسنجی از خبرگان به اعتبارسنجی و ارائه شاخص‌های نهایی پرداخته شد. روش پژوهش در قسمت کمی توصیفی -پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش را تمامی کارشناسان توسعه‌دهنده‌ نرم‌افزار و خبرگان حوزه نرم‌افزار در دانشگاه‌ها و شرکت‌ها تشکیل دادند. حجم نمونه با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده با فرمول کوکران 186 نفر انتخاب شد. به‌منظور گردآوری داده‌های کمی از پرسشنامه محقق‌ساخته (40 گویه‌ای) استفاده شد که گویه‌های آن برگرفته از نتایج تحلیل فراترکیب در مرحله اول بود. پایایی پرسش‌نامه‌ها با روش آلفای کرونباخ به ترتیب برای عوامل زیرساخت 89/0 و عوامل کارکردی 88/0 برآورد شد. جهت تحلیل داده‏ها در قسمت کمی از روش‏های تحلیل عاملی تأییدی استفاده شده است. 7 مقوله اصلی شامل عوامل فردی، عوامل سازمانی، فناوری و زیرساخت، عوامل کارکردی، ابزارهای مدیرت دانش، عوامل اقتصادی، ابزارهای مدیریت دانش و 29 مقوله فرعی شناسایی شدند. نوآوری پژوهش ساخت مدلی با استفاده از الگوریتم‌های شبکه عصبی است که توانایی پیش‌بینی شاخص ارزیابی عملکرد سیستم مدیریت دانش و تأثیر هر یک از شاخص‌ها با استفاده از شبکه عصبی در حوزه نرم‌افزار را دارد. نتایج به دست آماده از پرسش‌نامه برای ورودی مدل شبکه استفاده شده است، نتایج نشان داد که مؤلفه‌هایی مانند عوامل زیرساخت فناوری و عوامل کارکردی بر روی ارزیابی عملکرد مدیریت دانش در توسعه نرم‌افزار تأثیر بیشتری می‌گذارند.

چکیده صنعت نرم‌افزار نمودی از مهارت‌های نرم و تفکر انتزاعی انسانی. این پژوهش به‌منظور ارزیابی عملکرد سیستم مدیریت دانش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های بهبوددهنده عملکرد در شرکت‌های نرم‌افزاری، بر مبنای رویکرد فراترکیب شده انجام‌شده است. این پژوهش کاربردی و با روش اسنادی و فراترکیب انجام‌شده است. برای تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از روش هفت مرحله‌ای فراترکیب سندلوسکی و باروسو استفاده شده است. یافته‌ها نشان داد که عوامل سازمانی (فرهنگ، حمایت مدیریت ارشد، استراتژی سازمان، ساختار سازمانی)، عوامل فردی (آموزش، مشارکت کارکنان، دانش و آگاهی نسبت به سیستم‌های مدیریت دانش، مقاومت در برابر تغییر)؛ عوامل زیرساخت فناوری (کاربرپسند بودن، امنیت داده و اطلاعات، روش‌های ارتباط و همکاری، میزان یکپارچگی سیستم‌های سازمانی، کیفیت دانش)؛ فرایند مدیریت دانش (اکتساب دانش، انتقال دانش، خلق دانش)؛ فواید اقتصادی / هزینه (هزینه سرمایه، هزینه عملیاتی) بر روی اریابی عملکرد مدیریت دانش در صنعت توسعه نرم‌افزار تأثیر می‌گذارند.

چکیده هدف اصلی پژوهش حاضر، ترسیم شبکه علمی مقالات پژوهشی حوزه موضوعی امام رضا (ع) بود. پژوهش حاضر با رویکرد علم‌سنجی و با استفاده از تحلیل هم‌رخدادی واژگان و روش تحلیل شبکه‌ای به بررسی و شناسایی روابط مفهومی میان آثار پژوهشی منتشر شده در موضوع امام رضا (ع) انجام شد. با بررسی‌های جامع صورت گرفته درنهایت 1305 مقاله به محوریت امام رضا (ع) شناسایی و مورد تحلیل قرار گرفت. اطلاعات توصیفی گردآوری شده با استفاده از سیاهه وارسی، جهت یکدست‌سازی و ترسیم نمودارها وارد نرم‌افزار اکسل شدند. جهت تهیه ماتریس‌های متقارن برای ترسیم نقشه‌های هم‌رخدادی از نرم‌افزار راورماتریس استفاده شد. ماتریس‌ها برای محاسبات سنجه‌های مرکزیت درجه و بینیت وارد نرم‌افزار یوسی‌آی.نت شدند. به‌منظور مصورسازی نقشه‌ها نیز از نرم‌افزار وی‌اُاِس‌ویوور استفاده گردید. یافته‌های پژوهش نشان داد که نویسندگانی مانند خلیل بیگ‌زاده و زهرا قاسم‌نژاد در رتبه نخست پرکارترین نویسندگان قرار دارند. دانشگاه فردوسی مشهد نیز در رتبه اول مشارکت در انتشار مقالات با موضوع امام رضا (ع) قرار دارد. علاوه بر این، پژوهشگرانی که دارای رتبه علمی استادیاری هستند بیشترین مشارکت را در انتشار مقاله داشته‌­اند. رشته زبان و ادبیات فارسی نیز فعال‌­ترین پژوهشگران را در انتشار مقاله دارد. نویسندگانی مانند منصوره فصیح‌رامندی، حسین بهروان، و سیدابراهیم مرتضوی به دلیل داشتن بیشترین میزان مرکزیت بینیت از توانایی بالایی برای انتقال اطلاعات و دانش در شبکه برخوردارند. رشته‌های علمی مانند علوم تربیتی، پژوهش اجتماعی، و دین­‌پژوهی با داشتن بیشترین میزان مرکزیت درجه از محبوب‌ترین رشته‌­ها در شبکه همکاری بین­‌رشته‌­ای هستند. همچنین دانشگاه‌هایی مانند علوم انتظامی امین، پیام‌نور، و دانشگاه آزاد اسلامی مشهد از محبوب‌­ترین سازمان­های فعال در شبکه همکاری میان مؤسسات علمی حامی انتشار مقالات هستند. واژگانی مانند امام، گونه­‌شناسی حدیث، و عقاید اسلامی از محبوب‌ترین واژگان در مقالات هستند. نتایج پژوهش در حوزه موضوعی امام رضا (ع) به دلیل ویژگی‌های بارز شخصیتی، علمی، فرهنگی و مذهبی ایشان نشان داد که این موضوع مورد توجه جدی پژوهشگران به ویژه پژوهشگران حوزه شخصیت و فرهنگ قرار دارد. تحلیل انجام گرفته در مقالات نیز نشان داد که حوزویان و پژوهشگران دینی در این زمینه کم‌تر فعال هستند و مؤسسات کاملاً مرتبط کم‌تر به انتشار مقالات و حمایت از انتشار آن‌ها همت گماشته‌اند.