فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی

چکیده هدف پژوهش حاضر بررسی تولیدات علمی حوزه کتابداری و اطلاع رسانی طی سال های 2006 -2016 در پایگاه مجموعه هسته علوم تحت وب می‌باشد. در این پژوهش تلاش شده با بررسی 2806 رکورد مقاله در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی که در پایگاه مجموعه هسته علوم تحت وب در بازه زمانی 2006-2016 منتشر شده‌اند با استفاده از روش علم سنجی به بررسی نویسندگان، مجلات هسته و کشورهای پیشرو در این حوزه پرداخته شود. هم چنین برای ترسیم شبکه هم‌تالیفی نویسندگان و هم سازمانی از نرم افزارهای ساینس آوساینس و سایت اسپیس استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد انتشار مقالات علمی در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی روندی صعودی دارد. هم چنین کشورهای ایالات متحده، چین و انگلستان در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی درصدر کشورها قرار دارند. به علاوه مجلات انجمن انفورماتیک پزشکی آمریکا و مدیریت اطلاعات به عنوان مجلات هسته که بیشترین تعداد مقالات در این حوزه را به خود اختصاص داده اند، شناسایی شدند. در میان نویسندگان «ونکاتش» ، «کافمن» و «باتز» سهم بسزایی در انتشار مقالات این حوزه بر عهده دارند. بررسی نتایج نشان می‌دهد که علیرغم اهمیت و ضرورت انجام فعالیت‌های پژوهشی به صورت مشترک که منجر به افزایش کیفیت آن‌ها می شود، در رشته کتابداری و اطلاع رسانی میزان همکاری علمی محققان بسیار پایین است و پژوهشگران این حوزه علاقه چندانی به خلق آثار علمی به صورت گروهی ندارند.

چکیده هدف از پژوهش حاضر، تحلیل شبکه همکاری علمی پژوهشگران ایرانی حوزه علوم اجتماعی در پایگاه وب­آو­ساینس از ابتدا تا پایان سال 2014 میلادی بوده است. پژوهش با استفاده از فنون تحلیل استنادی و تحلیل سطح همکاری علمی از ابزارهای علم‌سنجی انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش را، تولیدات علمی پژوهشگران ایرانی حوزه علوم اجتماعی تشکیل داده که از اولین تولید علمی نمایه شده در پایگاه وب آو ساینس تا پایان سال 2014 (شامل 9318 مقاله) را در حوزه نامبرده در برمی‌گرفت. داده‌ها از پایگاه وب آو ساینس استخراج‌ شده و سپس با استفاده از نرم‌افزارهای هیست سایت و بایب اکسل تجزیه‌وتحلیل شدند. یافته‌های پژوهش نشان داد که مقاله‌های حاصل همکاری در حوزه علوم اجتماعی در سال‌های مختلف از سیر صعودی برخوردار بوده است. بر اساس یافته‌های پژوهش جایگاه ایران در بین کشورهای خاورمیانه، ازنظر میزان تولیدات علمی در رتبه سوم بعد از دو کشور رژیم صهیونیستی و ترکیه قرار گرفت. بیشترین میزان همکاری ایران با کشورهای آمریکا، بریتانیا و کانادا بود. سطح همکاری درون‌سازمانی 08/46 درصد و برون‌سازمانی 55/24 درصد و بین‌المللی 22 درصد بود. به‌طورکلی میانگین ضریب مشارکت نویسندگان در دوره موردبررسی 64 درصد و از روند صعودی برخوردار بوده است. این امر بیانگر افزایش تمایل نویسندگان به تولید مدارک مشارکتی در طول این دوره بوده و بیشترین مشارکت در تولید مدارک سه و دو نویسندگی برآورد شده است. به‌طورکلی یافته‌های این پژوهش نشان از تمایل پژوهشگران برای تولید علم به‌صورت مشارکتی داشت.

چکیده هدف این پژوهش تحلیل محتوای کتاب­ها و پایان­نامه­های اطلاع­سنجی، کتاب‌سنجی، علم­سنجی و وب­سنجی در جهان بوده است. این پژوهش کاربردی بوده و با روش تحلیل محتوا انجام شده است. جامعه پژوهش شامل 730 عنوان کتاب انگلیسی موجود در پایگاه اطلاعاتی آمازون و 1069 عنوان پایان­نامه انگلیسی نوشته‌شده در پایگاه اطلاعاتی بوده که در یک طرح موضوعی 15 گانه طبقه­بندی شده­اند. ابزار گردآوری داده­ها سیاهه وارسی و ابزار تحلیل داده­ها، نرم‌افزار EXCEL بود. یافته­های پژوهش نشان داد که بیشتر کتاب­های نوشته‌شده در حوزه­های اطلاع­سنجی، کتاب‌سنجی، علم­سنجی و وب­سنجی در جهان تألیفی بوده و روند نشر صعودی داشته­اند و بیشتر رویکرد موضوعی آن‌ها تحلیل اختراعات، تحلیل استنادی، کتاب‌سنجی و ارتباطات علمی بوده است. همچنین روند نشر پایان­نامه­ها نیز صعودی بوده و بیشتر رویکرد موضوعی آن‌ها تحلیل استنادی، کتاب‌سنجی، وب­سنجی، علم­سنجی، ارتباطات علمی و ارزیابی عملکرد پژوهشگران بوده و کمترین رویکرد موضوعی کتاب­ها و پایان­نامه­های حوزه­های سنجش علم در جهان موضوعات اطلاع­سنجی، همکاری علمی، هم‏استنادی، هم نویسندگی، مصورسازی اطلاعات و دانش، ارزیابی وب‏سایت­ها و ضریب تأثیر مجلات بوده است. علاوه بر این بیشترین پژوهش­های حوزه­های سنجش علم در رشته‏های علوم کامپیوتر، آموزش عالی، مدیریت، کتابداری و علم اطلاعات، علم و دانش عمومی و فناوری اطلاعات و کمترین آن در رشته­های اخلاق، تاریخ، فلسفه، حقوق، مطالعات زنان، نانوتکنولوژی، روان‌شناسی، فیزیک، شیمی، مذهب، ریاضی، کارآفرینی، جغرافی، تحلیل اختراع، زیست، شیمی، محیط‌زیست و آمار انجام شده بود. نتایج نشان داد که موضوع کتاب­ها و پایان­نامه­های اطلاع­سنجی، کتاب‌سنجی، علم­سنجی و وب­سنجی مبتنی بر تحلیل استنادی بوده و پراکندگی موضوعات بیشتر بوده است.

چکیده هدف: پژوهش حاضر به امکان سنجی ارائه خدمات مرجع مجازی کتابخانه های عمومی استان گیلان وابسته به نهاد کتابخانه های عمومی کشور پرداخته است. روش: این پژوهش از نظر نوع، کاربردی و از نظر روش، پیمایشی است. ابزار گردآوری اطلاعات، دو پرسشنامه مبتنی بر پرسشنامه اربیس و ابزار ارزیابی انجمن کتابداران آمریکا است که یکی مخصوص سرپرستان کتابخانه ها و دیگری مخصوص کتابداران و مسئولان کتابخانه ها است. جامعه پژوهش، تعداد 65 کتابخانه فعال مستقر در استان گیلان بوده است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از شاخص های آمار توصیفی و نرم افزار اس. پی. اس. اس. صورت گرفته است. یافته ها: نتایج پژوهش نشان می دهد که بیش از دو سوم کتابداران در جامعه آماری پژوهش مهارت های لازم را در این زمینه دارند و در این زمینه امکان لازم فراهم است. اکثریت کتابخانه های مورد بررسی از نظر تجهیزات مورد نیاز برای راه اندازی خدمات مرجع مجازی با توجه به نرم افزار منتخب در پژوهش مشکلی ندارند. اما در خصوص منابع و پایگاه های اطلاعاتی الکترونیکی لازم برای تامین نیازهای اطلاعاتی کاربران با مشکل مواجه هستند. در حال حاضر برای راه اندازی و ارائه اینگونه خدمات هیچ گونه بودجه اختصاصی وجود ندارد و این فقدان، مشکل اصلی کتابخانه ها در ارائه خدمات مرجع مجازی به شمار می رود .نتیجه گیری: به طور کلی می توان نتیجه گرفت کتابخانه های عمومی استان گیلان می توانند با تامین منابع و پایگاه های الکترونیکی لازم و نیز تامین بودجه مورد نیاز، اقدام به ارائه خدمات مرجع مجازی نمایند.

چکیده وب معنایی به‌عنوان سومین نسل وب، در پی تعامل بیشتر بین انسان و رایانه بوده و سعی در قابل‌فهم نمودن پردازش اطلاعات برای ماشین را دارد تا بتواند روابط بین صفحات وب را به‌گونه‌ای برقرار سازد که معنا را بازنمایی کند. بسیاری از پژوهش­ها و کاربردهای وب معنایی نشان می­دهد که وب معنایی کنونی، معنایی نیست. هدف از انجام پژوهش حاضر؛ بررسی معنا بخشی به بافت از طریق کاربرد نظریه­هایی همچون نظریه فضاهای مفهومی است. پژوهش حاضر کاربردی و روش انجام آن تحلیلی بوده است. نتایج پژوهش نشان داد که وب معنایی به‌عنوان بستری برای بازنمون دانش، باید محور شناخت را در ساختار کنونی خود تبیین کند و به کاربر، بافت و شرایط شناختی آن، ابزارهای کسب شناخت، چگونگی ساختاربندی واژگان در بافت و چگونگی تشکیل معنا توسط انسان توجه داشته و آن را در ساختار خود به کار برد. نظریه فضاهای مفهومی به‌واسطه داشتن ساختار هندسی می­تواند مفاهیم و روابط بین آن‌ها را در بافت­های مختلف قرار داده و تشکیل معانی را در بافت­های مختلف با توجه زمینه­های شناختی کاربر امکان­پذیر کرده و بازیابی مرتبط با آنچه در ذهن کاربر است را ایجاد کند. پژوهش حاضر از معدود پژوهش­های انجام شده در زمینه تأکید بر بافت مفهومی در وب معنایی است. در این پژوهش به بافت و رابطه آن بامعنا توجه شده و نظریه فضاهای مفهومی به‌عنوان یکی از راهکارها معرفی گردیده است.

چکیده این پژوهش با هدف ارزیابی کیفیت تعامل کاربر و سیستم در کتابخانه‌ دیجیتال انستیتو پاستورایران با استفاده از ابزار دیجی کوآل به انجام رسیده است. پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی است و به لحاظ گردآوری داده ها توصیفی -پیمایشی می‌باشد. جامعه آماری پژوهش شامل جامعه آماری پژوهش شامل را اعضاء هیات علمی انستیتو پاستور تشکیل می دهند که تعداد آنان 177 نفر می باشد. با استفاده از فرمول نمونه گیری کوکران تعداد 118 نفر از اعضاء جامعه آماری به عنوان نمونه انتخاب شدند. به منظور گردآوری داده‌های اولیه تحقیق از روش میدانی(پرسشنامه‌ای) استفاده شده است پرسشنامه حاضر برگرفته از استانداردهای دیجی کوال بوده که برای ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانه انستیتو پاستور بومی سازی شده است.یافته های پژوهش نشان داد که کاربران هم در وضعیت موجود و هم در وضعیت مطلوب از دسترس پذیری، قابلیت اعتبار، دقت و صحت، پوشش موضوعی، پیوندهای فعال، قابلیت مرور و سازمان یافتگی کتابخانه دیجیتالی انستیتو پاستور از جنبه فنی رضایت دارند..بیشترین اختلاف میانگین بین وضعیت موجود و مطلوب به متغیر به پیوندهای فعال با 83/1 و کمترین اختلاف به متغیر دقت و صحت با 34/0 اختصاص یافته است.

چکیده امروزه با توجه به پیشرفت‌های حاصل‌شده در عرصه فناوری، گوشی‌های هوشمند تلفن همراه نیز به‌عنوان یکی از ابزارهای دسترسی به اطلاعات مطرح می‌شوند؛ در همین راستا هدف پژوهش حاضر، بررسی رفتار اطلاع‌جویی دانشجویان مقطع دکترا دانشگاه شهید چمران اهواز در محیط گوشی‌های هوشمند تلفن همراهبوده است. پژوهش حاضر از نوع توصیفی و به روش پیمایشی اجرا شده است. جهت گردآوری داده‌ها از پرسشنامه پژوهشگر ساخته استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش حاضر را 285 نفر از دانشجویان مقطع دکترا دوره روزانه که در سال 1395 در دانشگاه شهید چمران اهواز مشغول به تحصیل هستند، تشکیل می‌دهد. یافته‌ها نشان داد که مهم‌ترین انگیزه دانشجویان، برای استفاده از گوشی‌های هوشمند تلفن همراه حضور در شبکه‌های اجتماعی، گفتگو کردن (chat)، تماس صوتی و دسترسی به اینترنت بوده است. همچنین برای مرور اخبار، جستجوی اطلاعات جهت پژوهش‌های دانشگاهی و خواندن کتاب و مقالات الکترونیکی بعد از رایانه‌های کیفی، گوشی‌های هوشمند تلفن همراه پرکاربردترین ابزار هستند. نتایج نیز به این نکته اشاره دارند که مهم‌ترین مزایای استفاده از گوشی‌های هوشمند تلفن همراه، تبادل مستمر اطلاعات، دسترسی فوری به اطلاعات از هر نقطه، امکان انجام چند کار به‌صورت هم‌زمان و جستجوی سریع اطلاعات بوده است