فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی

چکیده داده ‏کاوی به مفهوم آشکارسازی الگوهای موجود در حجم انبوه داده‏ هاست که در بسیاری از رشته ‏ها به کار گرفته شده است. در رشته علم اطلاعات و دانش‏ شناسی به‏ویژه در بازیابی اطلاعات نیز می‏توان از آن بهره برد. در بازیابی اطلاعات ابتدا پارادایم نظام‏ گرا و سپس پارادایم کاربرگرا مطرح شده است که در پارادایم دوم به نیاز اطلاعاتی توجه شده است. در پارادایم دوم، ورود پرسش ‏های نامناسب از سوی کاربران، دلیل اصلی عدم بازیابی مدارک مرتبط تلقی می ‏شود. ازاین ‏رو، یکی از مباحث اصلی این پارادایم، پیشنهاد و بسط پرسش مناسب در نظام بازیابی اطلاعات است که می‏توان از روش‏ های داده‏ کاوی برای آن استفاده کرد. چهار روش مهم برای پیشنهاد پرسش جهت تقویت نظام توصیه‏ گر وجود دارد. قاعده سری زمانی یکی از این ‏روش ‏هاست که به فراوانی پرسش در واحد زمانی خاص می‏ پردازد. یکی دیگر از روش‏ ها، قانون همایندی است که به وابستگی و تداعی پرسش ‏ها توجه دارد. در روش قانون هم ایندی همراه با فاصله لون اشتاین، افزون بر توجه به وابستگی و تداعی پرسش‏ ها به ترتیب واژه‏ های پرسش نیز توجه ‏می ‏شود. به ‏هرحال، در هر سه روش یادشده، از فایل ثبت رخداد استفاده می ‏شود؛ درحالی‏که در نظریه احتمالاتی از واژه ‏های مدارک جهت ترمیم شکاف واژگانی بین پرسش و مدارک استفاده می ‏شود. درنهایت به نظر می‏ رسد، به ‏کارگیری روش ‏های یادشده به ‏ویژه روش احتمالی در پیشنهاد پرسش منجر به نتایج مناسب ‏تری شود.

چکیده هدف این پژوهش، بررسی جریان دانشی و محتوایی دو فصلنامۀ پیشرفت ‏های حسابداری به‏ عنوان یکی از بهترین نشریات علمی حوزۀ دانش حسابداری در ایران، از ابتدای سال انتشار تا پایان سال 1397 بود. این مطالعه از نوع علم ‏سنجی بوده و با استفاده از روش تحلیل محتوای کمی صورت گرفته است. جامعۀ آماری پژوهش شامل تمامی مقالات منتشرشده در مجله بود که همگی به‏ عنوان نمونۀ آماری انتخاب شدند (170 = N). داده ‏های پژوهش نیز با به‏ کارگیری ابزار سیاهۀ وارسی گردآوری و با استفاده از نرم ‏افزار اکسل مورد تجزیه‏ وتحلیل آماری قرار گرفته‏ اند. یافته‏ های پژوهش نشان می ‏دهد؛ در 170 مقالۀ منتشرشده در طی این سال‏ها، 417 نویسنده مشارکت داشته ‏اند که از این تعداد 354 نفر را مردان و 63 نفر را زنان تشکیل داده ‏اند. با در‏ نظر‏گرفتن سطح تحصیلی و مرتبۀ ‏علمی نویسندگان؛ کارشناسان ارشد با 33 درصد و استادیاران با 29 درصد، در صدر جدول نویسندگان قرار دارند. درعین‏ حال 3 درصد مقالات، تک نویسنده ‏ای و 97 درصد حاصلِ کارگروهی بوده است. در بین دانشگاه ‏ها و مراکز علمی، دانشگاه شیراز با 48 عنوان مقاله در رتبۀ اول و دانشگاه اصفهان با 15 عنوان مقاله در رتبۀ دوم قرار گرفته است. ازنظر گرایش موضوعی، 79 درصد از آثار منتشرشده در حوزۀ حسابداری مالی بوده و حسابرسی با 11 درصد در رتبۀ بعدی قرار گرفته است. از مجموع 5864 منبع مورد استناد در مقالات، 72 درصد منابع به زبان انگلیسی و 28 درصد به زبان فارسی بوده است. نتایج پژوهش نشان داد؛ بیشترین تعداد مقالات منتشرشده مربوط به موضوع حسابداری مالی بوده و سهم سایر موضوعات اندک است. از طرف دیگر، ارزیابی استنادات مقالات نیز نشان می‏ دهد که بیشتر پژوهشگران به منابع لاتین استناد نموده ‏‏اند تا به منابع فارسی؛ بنابراین ضروری است دست ‏اندرکاران این حوزه ضمن تنوع ‏بخشی در پذیرش موضوعات مختلف حسابداری، با اتخاذ تدابیری، ازجمله تشویق و ترغیب پژوهشگران جوان، راه را برای انتشار مقالات بکر و جدید پژوهشگران داخلی باز نمایند.

چکیده هدف این پژوهش ارزیابی عملکرد و اولویت‏ بندی کتابخانه ‏های عمومی شهرستان‏ های استان فارس منتهی به سال 1396 با استفاده از رویکرد تلفیقی برنامه ‏ریزی آرمانی و تحلیل پوششی داده‏ ها بوده است. این پژوهش بر اساس هدف از نوع پژوهش ‏های کاربردی بوده و ازنظر روش جمع ‏آوری داده ‏ها و ماهیت از نوع توصیفی- تحلیلی بوده است. داده ‏های مورداستفاده از اداره کل کتابخانه ‏های عمومی استان فارس منتهی به سال 1396 اخذ گردید. بر این اساس از 29 شهرستان استان فارس، داده ‏های موردنیاز به دست آمد و پس از ایجاد مدل‏ های خطی موردنظر برای هر شهرستان از طریق نرم ‏افزار لینگو، یافته ‏ها استخراج شد. بر اساس یافته‏ های پژوهش، شهرستان‏ های ارسنجان و خرم بید کارا بود و دیگر شهرها ازجمله شیراز ناکارا بودند. با استفاده از رویکرد ابرکارایی اندرسون- پترسون مشخص شد که خرم بید نسبت به ارسنجان کاراتر است. درنهایت بر اساس اولویت ‏بندی صورت گرفته به ترتیب خرم‏بید، ارسنجان و فیروزآباد حائز بالاترین رتبه و فراشبند، سپیدان و رستم دارای پایین ‏ترین رتبه بودند. نکته حائز اهمیت در نتایج این پژوهش، قرار گرفتن شیراز به‏ عنوان مرکز استان در جایگاه چهارم مشترک با شهرستان داراب بود. اگرچه بر اساس شاخص ‏های ورودی، میزان امکانات شیراز از سایر شهرستان‏ های استان فارس بالاتر است، اما میزان خروجی‏ ها متناسب با امکانات توزیع‏ شده نبوده است. از سوی دیگر نتایج به ‏کارگیری وزن‏ دهی فازی نشان داد که تعداد کل نسخ موجود مهم ‏ترین ورودی و تعداد مراجعین کل مهم‏ ترین خروجی است.

چکیده پژوهش حاضر با هدف تعیین تأثیر سواد اطلاعاتی کتابداران بر رشد سازمانی کتابخانه‏ های عمومی کرمانشاه است. در این پژوهش وضعیت سواد اطلاعاتی کتابداران کتابخانه‏ های عمومی کرمانشاه بررسی شده و همچنین تأثیر سواد اطلاعاتی بر رشد سازمانی آن‏ها تعیین گردید. پژوهش حاضر از نوع توصیفی- همبستگی است و به روش پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری تمامی کتابداران کتابخانه‏ های عمومی استان کرمانشاه که درمجموع 215 نفر می‏باشند، تشکیل می‏دهند. حجم نمونه با استفاده از فرمول نمونه ‏گیری کوکران 138 نفر تعیین شد. برای گردآوری داده‏ ها از پرسشنامه استاندارد رشد سازمانی و پرسشنامه محقق ساخته سنجش سواد اطلاعاتی در طیف لیکرت پنج گزینه ‏ای استفاده شده است. در این پژوهش از روش نمونه‏ گیری تصادفی ساده استفاده شده است. همچنین داده ‏های پژوهش با استفاده از آمار توصیفی و ضریب همبستگی اسپیرمن و رگرسیون چند متغیره مورد تجزیه ‏وتحلیل قرار گرفت. یافته ‏های پژوهش نشان داد که سواد اطلاعاتی و مؤلفه ‏های آن (توانایی جایابی اطلاعات، توانایی ارزیابی اطلاعات و توانایی استفاده مؤثر از اطلاعات) در بین کتابداران کتابخانه ‏های عمومی کرمانشاه در سطح نسبتاً مطلوبی قرار دارد. بیشترین فراوانی مربوط به مؤلفه توانایی جایابی اطلاعات (60/3) و کمترین فراوانی، مربوط به توانایی استفاده مؤثر از اطلاعات (30/3) بود. همچنین میانگین رشد سازمانی و مؤلفه‏های آن (پاداش، روابط، ساختار، مدیریت، مکانیسم ‏های سودمند، نگرش نسبت به تغییر و هدف) در کتابخانه ‏های عمومی کرمانشاه در سطح مطلوب است. کسب سواد اطلاعاتی یک نیاز اساسی برای همه افراد است و ازآنجاکه مهارت تک‏ تک افراد در رشد و توسعه جامعه نقش دارند، بنابراین نتایج ارزیابی سواد اطلاعاتی کتابداران و رابطه مهارت آن‏ها با توسعه و کارآیی سازمانی همچنین تلاش و برنامه ‏ریزی برای ارتقای سطح آن، در جهت رسیدن به این اهداف کمک شایانی خواهد کرد. ازآنجاکه یافته ‏های پژوهش نشان داد که سطح توانایی استفاده از اطلاعات در بین کتابداران نسبت به دیگر مؤلفه‏ های سواد اطلاعاتی آن‏ها پایین ‏تر است، نیاز به آموزش و فراهم کردن شرایطی برای بهبود این مهارت در بین کتابداران ضروری به نظر می ‏رسد، زیرا توانایی استفاده از اطلاعات که یکی از شاخصه‏ های اصلی سواد اطلاعاتی است، برای کتابداران به‏ عنوان اشاعه دهندگان اطلاعات امری اجتناب‏ ناپذیر و ضروری است. لذا هراندازه کارکنان سازمان وظایف خود را بهتر بشناسند و مهارت‏های لازم در خصوص حرفه خود را ارتقا ببخشند و درنتیجه عملکرد بهتری داشته باشند، در بهبود وضعیت، پیشرفت و توسعه سازمان خود، نقش مؤثرتری خواهند داشت.

چکیده هدف پژوهش پیش رو بررسی روند حرکت کتابخانه‏ های عمومی در استان کرمانشاه به سمت کتابخانه‏ های سبز و توسعه ‏ی پایدار بود. پژوهش از نوع پژوهش ‏های کاربردی بوده که به شیوه ‏ی توصیفی و پیمایشی انجام شد. ابزار گردآوری داده ‏ها سیاهه وارسی و پرسشنامه محقق ‏ساخته بود. جامعه ‏ی پژوهش مسئولین کتابخانه‏ های عمومی استان کرمانشاه بودند که تعدادشان 96 نفر بود. با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه 76 نفر برآورد شد که بعد از ارسال سیاهه وارسی و پرسشنامه تعداد 63 عدد به شکل صحیح تکمیل و عودت داده شد. یافته‏ ها نشان داد بیشترین صرفه‏ جویی در مصرف کاغذ و کمترین در حمل ‏ونقل بود. میزان رعایت مصرف کاغذ بالاترین میانگین (70/3) و رعایت استانداردهای زیست‏ محیطی در حمل‏ونقل کمترین میانگین (83/1) را کسب کرد. کتابخانه های موردبررسی ازلحاظ حرکت به سمت کتابخانه ‏های سبز و توسعه ‏ی پایدار از دیدگاه مسئولین آن‏ها در وضعیت نسبتاً خوب و کمی بالاتر از متوسط قرار دارند. میزان اهمیت استانداردهای زیست‏ محیطی در اهداف راهبردی و برنامه ‏های مدون و اساسی کتابخانه‏ های عمومی و آموزش مسائل زیست‏ محیطی در کتابخانه ‏ها پایین ‏تر از متوسط و ضعیف بود. همچنین یافته ‏ها حاکی از آن بود که مسئولین کتابخانه ‏های عمومی موردبررسی تمایلی بالاتر از متوسط (73/3) جهت ایجاد یک اتاق یا دفتر سبز برای بررسی و پیگیری استانداردها و مسائل زیست ‏محیطی در کتابخانه ‏های عمومی داشتند. نیاز است نهاد کتابخانه ‏های عمومی کشور با ایجاد بخشنامه‏ ها و مقررات اداری لازم ‏الاجرا حرکت به سمت کتابخانه‏ های سبز و توسعه ‏ی پایدار را هدفمندتر دنبال کند. اگرچه وضعیت کتابخانه‏ های عمومی موردبررسی از دیدگاه مسئولین آن‏ها نسبتاً خوب ارزیابی شد، اما تا رسیدن به وضعیت ایده‏ آل راه زیادی در پیش است.

چکیده هدف از پژوهش حاضر، بررسی پرکاربردترین کارکردهای پردازش زبان طبیعی در حوزه علوم کتابداری و اطلاع ‏رسانی بوده است. پژوهش حاضر به روش تحلیل اسنادی یا کتابخانه‏ ای و با مداقه و بررسی و تحلیل متون انجام شده است. یافته‏ ها نشان داد که تاکنون کاربردهای مهمی از پردازش زبان طبیعی در حوزه‏ های مختلف انجام شده است. در این پژوهش پرکاربردترین کارکردهای پردازش زبان طبیعی در حوزه علوم کتابداری و اطلاع ‏رسانی عبارت بودند از: نمایه ‏سازی خودکار، استخراج خودکار اطلاعات یا خلاصه‏ سازی خودکار، بازیابی اطلاعات، بازیابی اطلاعات بین ‏زبانی (نظام بازبین)، بازیابی اطلاعات موسیقیایی، رده ‏بندی خودکار و سیستم ‏های پرسش و پاسخ. نتایج نشان داد که پردازش زبان طبیعی، همچنان دارای قابلیت‏ های خوب و مفیدی در حوزه ‏های مختلف و ازجمله در رشته علوم کتابداری و اطلاع ‏رسانی است که باید با برشمردن مزایا و هزینه ‏ها، نسبت به ادغام پردازش زبان طبیعی در حوزه‏ های موضوعی مختلف اقدام نمود.