فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی

چکیده با توجه به اهمیت و ضرورت سیبرنتیک در موضوعات مختلف،تحقیق حاضر با هدف بررسی تاثیر نقش سیبرنتیک در بازاریابی و توسعه منابع اطلاعاتی در کتابخانه های دانشگاهی انجام گرفت. این تحقیق از نوع همبستگی و براساس روش به دست آوردن داده های مورد نیاز در زمره ی تحقیقات توصیفی- پیمایشی و با توجه به هدف آن کاربردی است. جامعه آماری مورد مطالعه در این پژوهش کلیه مدیران و کتابداران کتابخانه های دانشگاهی در شهر تهران می باشند که بر اساس فرمول کوکران حجم نمونه آماری 242 نفر تعیین شد.روش نمونه گیری نیز تصادفی طبقه ای می باشد. به منظور سنجش و اندازه گیری متغیر های تحقیق از پرسشنامه های استاندارد بیرن بائوم(1391) استفاده گردید. روایی پرسشنامه با استفاده از نظرات خبرگان و کارشناسان تایید و پایایی آنها با استفاده از آلفای کرونباخ 91 درصد تعیین شد. برای آزمون فرضیه ها از آزمونهای کولموگروف- اسمیرنوف ، همبستگی اسپیرمن ، فریدمن ، تکنیک آنتروپی شانون، کای دو و آزمون دوجمله ای استفاده شد.نتایج نشان داد سیبرنتیک و مولفه های آن بر بازاریابی و توسعه منابع اطلاعاتی در کتابخانه های دانشگاهی تاثیر دارند.در بین مولفه های سیبرنتیک ، مولفه رهبری بیشترین و تعملات سخت و سست کمترین تاثیر را بر بازاریابی و توسعه منابع اطلاعاتی در کتابخانه های دانشگاهی دارند.

چکیده هدف: اکوسیستم اطلاعاتی نشر ایران، به‌عنوان شبکه‌ای از بازیگران، نهادها، منابع اطلاعاتی، فرایندها و زیرساخت‌های فناورانه، در تولید، سازمان‌دهی، اشاعه و مصرف دانش نقش اساسی دارد. با وجود اهمیت آن، نبود چارچوبی یکپارچه برای تبیین روابط میان مؤلفه‌ها و تحلیل ساختارهای دانشی، شناخت تعاملات را محدود کرده است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف مدل‌سازی معنایی اکوسیستم اطلاعاتی نشر ایران در قالب گراف دانش و شناسایی گره‌های دانشی مؤثر بر جریان تولید، سازمان‌دهی، توزیع و مصرف کتاب انجام شد.

روش‌شناسی: این پژوهش کاربردی و کیفی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد نظام‌مند اشتراوس و کوربین است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ نفر از خبرگان حوزه نشر، شامل ناشران، نویسندگان، مترجمان، ویراستاران، کتابداران، متخصصان علم اطلاعات، فناوری و سیاست‌گذاران، که با نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی تا اشباع نظری انتخاب شدند، گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با مکس‌کیودا و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت. همچنین برای اعتباربخشی یافته‌ها از داده‌های آماری نشر ایران در بازه ده‌ساله استفاده شد. مفاهیم، گره‌های دانشی و روابط معنایی استخراج‌شده نیز در قالب گراف دانش سازمان‌دهی و با مایکروسافت ویزیو مدل‌سازی شدند.

یافته‌ها و نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد اکوسیستم اطلاعاتی نشر ایران ساختاری پویا، شبکه‌ای و چندلایه با ده خوشه معنایی دارد. تحلیل گراف دانش بیانگر آن بود که حکمرانی و سیاست‌گذاری نشر، اقتصاد نشر، فرهنگ مطالعه و زیرساخت‌های دیجیتال بیشترین مرکزیت و اثرگذاری را دارند. همچنین گراف دانش ظرفیت بالایی برای بازنمایی ساختار معنایی، آشکارسازی روابط پنهان، شناسایی گره‌های کلیدی و پشتیبانی از سیاست‌گذاری داده‌محور و توسعه زیرساخت‌های هوشمند نشر ایران فراهم می‌کند.

چکیده این پژوهش با هدف تبیین رابطه بین مدیریت سایبرنتیک با اثربخشی معلمان هنرستان‌های ناحیه 3 آموزش‌وپرورش شهر اصفهان به روش توصیفی پیمایشی از نوع همبستگی به انجام رسیده است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه معلمان ناحیه 3 آموزش‌وپرورش شهر اصفهان به تعداد 500 نفر است که حجم نمونه با استفاده جدول کرجسی - مورگان تعداد 217 نفر برآورد گردید. برای انتخاب نمونه‌ها از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده استفاده شده است. برای گردآوری داده‌های موردنیاز پژوهش از پرسش‌نامه استاندارد بیرن بائوم (1988) و پرسش‌نامه اثربخشی پارسونز (1969) استفاده شده است. پایایی پرسش‌نامه هر یک از پرسش‌نامه‌ها بر اساس ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب 81/0 و 79/0 محاسبه شد. برای تعیین نرمال بودن توزیع داده‌ها از فرمول کولموگروف - اسمیرنف، برای تعیین پایایی ابزارهای گردآوری داده‌ها از ضریب آلفای کرونباخ و برای آزمون فرضیه‌ها از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار آماری SPSS26 مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد که از دیدگاه معلمان هنرستان‌های شهر اصفهان بین مدیریت سایبرنتیک با اثربخشی به میزان 412/0 و با هر یک از مؤلفه‌های آن (نوآوری، تعهد سازمانی، رضایت شغلی و سلامت سازمانی) به ترتیب به میزان 428/0، 398/0، 527/0 و 417/0 رابطه مثبت وجود دارد.

چکیده سازمان‌دهی مؤثر فعالیت‌ها در یک سیستم اجتماعی پیچیده با نظارت سایبرنتیک ممکن است، جایی که مکانیسم‌های خوداصلاحی به بهبود مستمر کمک می‌کنند. کتابخانه سایبرنتیک اهداف متعددی دارد که در صورت عدم تحقق، افراد یا گروه‌ها برای بهبود وضعیت آن فعال می‌شوند. این پژوهش به بررسی استفاده بهینه از الگوهای سایبرنتیک در کتابخانه‌های دانشگاهی و ارائه مدلی مناسب برای مدیریت اطلاعات سیستم پرداخته و با سنجش وضعیت مؤلفه‌های سایبرنتیک، زمینه را برای ارائه الگویی مناسب فراهم می‌کند. این پژوهش با استفاده از روش کمی به‌منظور بررسی وضعیت مؤلفه‌های مدل سایبرنتیک برای مدیریت بهینه کتابخانه‌های دانشگاهی انجام شد. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی کارشناسان و متخصصان علم اطلاعات و دانش‌شناسی و مدیران کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌های علوم پزشکی تیپ 1 در ایران است. تمامی کارشناسان علم اطلاعات و دانش‌شناسی و مدیران کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور با استفاده از یک پرسش‌نامه مورد سؤال قرار گرفتند و نتایج تحلیل شد. نمونه آماری شامل 97 استاد و کتابدار بود. نتایج مطالعه نشان داد که ۴۲ درصد از نمونه‌ها مرد و ۵۸ درصد زن بودند. ۲۵ درصد از نمونه‌های موردمطالعه دارای مدرک کارشناسی، 45 درصد دارای مدرک کارشناسی ارشد و 30 درصد دارای مدرک دکتری بودند. در مورد سابقه کاری، نتایج نشان داد که بیشتر پاسخ‌دهندگان (65%) بیش از ده سال سابقه کار داشتند، درحالی‌که تنها 3 درصد آن‌ها کمتر از 10 سال سابقه کار داشتند. میانگین نمره مؤلفه نظارت در بُعد ساختاری و اجتماعی به‌ترتیب 43/29 و 14/33 بود. نمره مؤلفه پیوند سیستم در بُعد پیوند برون‌سیستمی و درون‌سیستمی به‌ترتیب 41/18 و 5/214 بود. نمره مؤلفه سلسله‌مراتب در بُعد سیستم تقسیم‌شده و سلسله‌مراتب به‌ترتیب 23/11 و 66/11 بود. نمره مؤلفه کیفیت تعامل در بُعد غیرخطی و علی به‌ترتیب 78/11 و 53/11 بود. نمره مؤلفه تصمیم در ابعاد منابع تصمیم، نوع تصمیم و معیار تصمیم‌گیری به‌ترتیب 91/14، 07/15 و 73/14 بود. پژوهش نشان می‌دهد که مؤلفه‌های مدل سایبرنتیک در کتابخانه‌های دانشگاه‌های علوم پزشکی جایگاه مناسبی دارد و مدیران از ساختار و اهداف آن‌ها آگاه هستند؛ اما این آگاهی در همه ابعاد یکسان نیست و عدم توازن در وضعیت مؤلفه‌ها باعث کاهش اثربخشی مؤلفه‌ها شده است؛ بنابراین، پیشنهاد می‌شود که به نقش اجتماعی کاربران در تعاملات و راهنمایی آن‌ها و همچنین توازن و رشد کمی و کیفی ابعاد مدیریت کتابخانه توجه بیشتری شود.

چکیده این پژوهش به بررسی رفتار اطلاع‌یابی پژوهشگران حوزه هنر در فرایند جستجوی اطلاعات در محیط وب پرداخته است. روش پژوهش به روش نیمه تجربی است و با استفاده از روش‌های مشاهده، مصاحبه و تحلیل آماری انجام‌شده است. جامعه آماری شامل ۴۸ پژوهشگر حوزه هنر بود که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق نرم‌افزار کمتازیا برای ضبط فرایند جستجو، مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته برای بررسی راهبردهای شناختی و پرسش‌نامه استاندارد رفتار اطلاع‌یابی برای سنجش متغیرهای مرتبط گردآوری شد. دو وظیفه جستجوی آسان (یافتن مقاله لاتین درباره هنر ایران) و دشوار (یافتن فرصت شغلی مرتبط در خارج از کشور) به شرکت‌کنندگان اختصاص یافت و تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون کای‌اسکوئر انجام شد. یافته‌ها نشان داد که در جستجوهای آسان، شرکت‌کنندگان عمدتاً از راهبردهای سریع‌تر و سطحی‌تری نظیر استفاده گسترده از موتور جستجوی گوگل (با فراوانی ۹۷۶) و تدوین عبارات جستجو به‌صورت عام به خاص بهره بردند. در مقابل، در جستجوهای دشوار، پژوهشگران به روش‌های تحلیلی و پیشرفته‌تری نظیر اصلاح مکرر عبارات جستجو، استفاده از عملگرهای بولی و مراجعه به پایگاه‌های اطلاعاتی تخصصی روی آوردند. بررسی داده‌های آماری نشان داد که مجموع راهبردهای اتخاذشده در وظیفه دوم در سبک آسان ۹۷۶ و در سبک دشوار ۹۵۹ بوده که درمجموع ۱۹۳۵ راهبرد را شامل نشان می‌دهد که سطح پیچیدگی وظایف جستجو تأثیر مستقیمی بر راهبردهای مورداستفاده پژوهشگران دارد. این امر ضرورت بهینه‌سازی سیستم‌های جستجوی اطلاعات را بر اساس نیازهای کاربران و سطح پیچیدگی جستجوهای آن‌ها برجسته می‌سازد.

چکیده کتابخانه‌­های عمومی با در اختیار داشتن منابع و مراجع مختلف، به یکی از بزرگ‌ترین نیروگاه‌­های تولید دانش و اطلاعات تبدیل شده‌­اند که مدیریت مؤثر و کارآمد آن­ها می­‌تواند تأثیر بسزایی در توسعه سواد اطلاعاتی کاربران داشته باشد. هدف پژوهش حاضر نیز بررسی نقش مدیریت دانش در ارتقای سواد اطلاعاتی کاربران کتابخانه‌­های عمومی و ارائه الگوی مناسب بوده است. روش پژوهش، روش ترکیبی با استفاده از فن فراترکیب، تحلیل محتوا و دلفی برای شناسایی و دسته­‌بندی مؤلفه­‌های مدیریت دانش و سواد اطلاعاتی و سپس روش پیمایش بود. جامعه آماری شامل 284 کتابدار و 45582 کاربر بود که به روش نمونه‌­گیری خوشه‌­ای چندمرحله تعداد 181 کتابدار و 497 کاربر انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده­‌ها شامل دو پرسش‌نامه محقق‌­ساخته مدیریت دانش و سواد اطلاعاتی برگرفته از پیشینة نظری و تجربی پژوهش بود که به تأیید گروه خبره رسید. روش تجزیه‌وتحلیل داده­‌ها، مدل­یابی معادلات ساختاری بود. یافته‌­های پژوهش نشان داد که سطح استقرار چهار مؤلفة مدیریت دانش در کتابخانه‌­های عمومی استان خوزستان بالاتر از متوسط است. همچنین سطح برخورداری کاربران از هشت مؤلفة سواد اطلاعاتی نیز بالاتر از متوسط است. درنتیجه، مدل پیشنهادی ضمن تأیید فرضیه‌­های فرعی و اصلی پژوهش، نشان داد که اجرا و استقرار مدیریت دانش بر ارتقای سواد اطلاعاتی کاربران کتابخانه‌­های عمومی استان خوزستان تأثیرگذار بوده است.

چکیده هدف ، تعیین نقش داده‌کاوی بر عملکرد سازمانی مدیران کتابخانه‌های دانشگاه‌های تهران با رویکرد مدیریت دانش است.
روش پژوهش پیمایشی-تحلیلی است. تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزاراس.پی.اس.اس. استفاده شده است. جامعة پژوهش، شامل 137مدیران کتابخانه های دانشگاه‌های دولتی شهر تهران است.
یافته‌‌ها نشان داد از شش فرضیة پژوهش، تنها دو فرضیه تأیید شد. فرضیه‌های مربوط به مدل مفهومی پژوهش که فرضیه‌های اصلی‌تر پژوهش هستند، تأیید نشدند. وضعیت به‌‌کارگیری داده‌‌‌کاوی در کتابخانه‌‌‌های دانشگاه‌‌های دولتی شهر تهران از دیدگاه مدیران و عملکرد سازمانی مدیران، متوسط است. وضعیت مدیریت دانش در کتابخانه‌‌‌های دانشگاه‌‌های دولتی شهر تهران از دیدگاه مدیران مطلوب است. رابطة معنی‌داری بین به‌‌کارگیری داده‌کاوی و مدیریت دانش و عملکرد سازمانی در کتابخانه‌های دانشگاه‌های دولتی شهر تهران از دیدگاه مدیران آنها، وجود ندارد. رابطة معنی‌داری بین به‌‌کارگیری مدیریت دانش و عملکرد سازمانی در کتابخانه‌های دانشگاه‌های دولتی شهر تهران از دیدگاه مدیران آنها، وجود ندارد.
نتیجه گیری:وضعیت به‌‌کارگیری داده‌کاوی و عملکرد سازمانی مدیران کتابخانه‌های دانشگاه‌های دولتی شهر تهران، متوسط است و وضعیت مدیریت دانش مطلوب است. به‌‌کارگیری داده‌‌کاوی و مدیریت دانش بر عملکرد سازمانی مدیران کتابخانه‌های دانشگاه‌‌های دولتی شهر تهران همچنین به‌‌کارگیری داده‌کاوی بر مدیریت دانش از دیدگاه مدیران این کتابخانه‌ها نیز تأثیرگذار نیست.

چکیده هدف: این پژوهش باهدف بررسی وضعیت مؤلفه‌های گردآوری، سازمان‌دهی و اشاعه اطلاعات نسخ خطی، در بخش‌های نسخ خطی کتابخانه‌‌های ایران بر اساس مؤلفه‌‌های مدیریت دانش انجام‌شده است. روش تحقیق: در این پژوهش از روش ترکیبی (کمی و کیفی) همزمان استفاده‌شده است. جامعه پژوهش را کلیه بخش‌‌های نسخ خطی در کتابخانه‌های سطح کشور که دارای بخش نسخ خطی و کارمند بوده‌اند، شامل 44 کتابخانه در سطح ایران، تشکیل داده است که با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته، موردبررسی قرارگرفته و پس از جمع‌آوری اطلاعات با استفاده از نرم‌افزار آماری spss تحلیل‌شده است. یافته‌‌ها: نشان می‌دهد که میانگین به‌دست‌آمده از مؤلفه‌‌های گردآوری نسخ خطی 92/37 از 45، سازمان‌دهی نسخ خطی 90/28 از 33، اشاعه اطلاعات نسخ خطی 11/36 از 57، از میانگین مقایسه شده در سطح کم‌تر و پایین‌تری قرار دارند. نتایج: نشان‌دهنده رعایت کم مدیریت دانش در بخش‌های نسخ خطی در کتابخانه‌‌های ایران در مؤلفه‌‌های موردبررسی است. پاسخ‌دهندگان به پرسشنامه و شرکت‌کنندگان در مصاحبه جملگی بر تهیه دستورالعمل یکسان و وحدت رویه در مؤلفه‌‌های گردآوری، سازمان‌دهی اطلاعات نسخ خطی و اشاعه اطلاعات تأکید داشتند و اجرای مدیریت دانش و استفاده از مدل‌های آن را ضروری دانستند.