فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی

چکیده در اقتصاد، دانش به‌عنوان مهم‌ترین تولید محسوب می‌شود و از آن به‌عنوان مهم‌ترین مزیت رقابتی سازمان‌ها نام برده می‌شود. همچنین اثربخشی سازمانی را میزان دستیابی به اهداف سازمانی می‌دانند. هدف: هدف از این پژوهش تعیین تأثیر مدیریت دانش و فرایندهای آن بر اثربخشی سازمانی است. روش پژوهش: روش پژوهش توصیفی به روش پیمایشی بوده و جامعه آماری مدیران تمام شعب شرکت‌های بیمه شهر اصفهان که به‌صورت نمونه‌گیری سرشماری با حجم 72 نفر انتخاب شدند، بودند. برای جمع‌آوری داده از دو پرسشنامه با طیف لیکرت و برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از تحلیل مسیر استفاده شد. یافته‌ها: نتایج این پژوهش نشان داد که بین مدیریت دانش و اثربخشی سازمانی رابطه مثبت و معنی‌داری وجود دارد و همچنین نتایج نشان داد که 857/0 درصد از پراکندگی اثربخشی سازمانی مربوط به فرایندهای مدیریت دانش است. نتایج آماری تأثیر تمام ابعاد مدیریت دانش بر اثربخشی سازمانی به جر کاربرد دانش را تأیید نمود. نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های پژوهش نتیجه می‌گیریم که طراحی ساختار دانش‌مدار در سطوح شرکت‌های بیمه در شهر اصفهان، در بهبود وضعیت اثربخشی این شرکت‌ها مؤثر خواهد بود.

چکیده هدف: پژوهش حاضر به بررسی تأثیر ویژگی‌های شخصیتی (خودکارآمدی و عزت‌نفس) و ویژگی‌های موقعیتی (ارزیابی شناختی: تهدید در مقابل چالش) بر نگرش به اشتراک‌گذاری دانش در کتابداران کتابخانه‌های عمومی خراسان رضوی پرداخته است. روش: پژوهش حاضر کاربردی بوده که با روش پیمایشی و با ابزار پرسشنامه انجام شده است. آلفای کرونباخ برای پرسشنامه‌های 4 گانه مورداستفاده و پایایی ابزار پژوهش مورد تأیید قرار گرفت. جامعه آماری پژوهش 310 نفر از کتابداران کتابخانه‌های عمومی تحت پوشش نهاد کتابخانه‌ها است که بر اساس فرمول کوکران، پرسشنامه بین 172 کتابدار توزیع و درنهایت 141 پرسشنامه پاسخ داده شد. برای بررسی فرضیه‌های پژوهش نیز از آزمون‌های آماری نظیر کرونباخ، کولمروگ – اسمیرنوف، اسپیرمن و غیره استفاده گردید. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که کتابداران با خودکارآمدی بالا و عزت‌نفس بالا، نگرش مثبت‌تری به مدیریت دانش و همکاری در سازمان دارند. هم‌چنین ارتباط بین نگرش مثبت‌تر کتابداران با عزت‌نفس بالاتر به مدیریت دانش و همکاری در سازمان رد گردید. هم‌چنین کتابدارانی که در موقعیت‌ها، ارزیابی چالش دارند؛ نگرش مثبت‌تری به مدیریت دانش و همکاری در سازمان دارند. بالعکس کتابدارانی که در موقعیت‌ها، ارزیابی تهدید دارند؛ نگرش مثبت کمتری به مدیریت دانش و همکاری در سازمان دارند. بین خودکارآمدی و عزت‌نفس کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان خراسان رضوی ارتباط معناداری وجود داشت. هم‌چنین بین نگرش به مدیریت دانش و همکاری در سازمان با سابقه کاری کتابداران و تحصیلات کتابداران نیز ارتباط معناداری وجود داشت. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش تأثیر دو دسته ویژگی‌های شخصیتی شامل عزت‌نفس و خودکارآمدی و هم‌چنین ویژگی‌های موقعیتی شامل ارزیابی شناختی تهدید و چالش در مواجهه با موقعیت‌ها را بر نگرش کتابداران به مدیریت دانش تأیید نموده و نشان داد این عوامل می‌تواند پیش‌بینی کننده نگرش کتابداران به مدیریت دانش و همکاری در اشتراک دانش باشد.

چکیده هدف: هدف این پژوهش بررسی وضعیت عناصر معماری مرجع مدیریت دانش در مرکز تحقیقات، تحول و برنامه‌ریزی بانک صادرات ایران بود. روش: پژوهش از نوع کاربردی و به روش پیمایشی بوده است. جامعه آماری این پژوهش مرکز تحقیقات، تحول و برنامه‌ریزی بانک صادرات ایران بوده و ابزار گردآوری داده‏ها، پرسشنامه ‌محقق‌ساخته بوده است. یافته­ها: یافته­ها نشان داد از میان 3 عنصر معماری مرجع مدیریت دانش، کمترین میزان توجه به عنصر مدیریت دانش (میانگین=64/2) و سپس عنصر کسب‌وکار دانش (میانگین=88/2) و میزان توجه سازمان به عنصر فناوری اطلاعات (میانگین=05/3) در حد متوسط شد. در بین مؤلفه‌های عنصر مدیریت دانش کمترین توجه به ترتیب به مؤلفه‌های استخراج دانش فرآیندها و شناسایی دانش بوده و بیشترین توجه به ترتیب به مؤلفه­های ذخیره و پردازش دانش و ساختار دانش سازمانی بوده است. میزان توجه به عناصر فناوری اطلاعات در حد متوسط بود. در عنصر کسب‌وکار دانش، دانش به‌عنوان یک منبع راهبردی شناخته شد. میزان پیاده‌سازی عناصر مدیریت دانش (میانگین=56/2)، عناصر کسب‌وکار دانش (میانگین=79/2) و عناصر فناوری اطلاعات (میانگین= 74/2) نشان از وضعیت نامطلوب مرکز تحقیقات، تحول و برنامه‌ریزی بانک صادرات ایران داشت. اصالت/ ارزش: بیشتر ‌پژوهش‌های انجام گرفته در حوزه مدیریت دانش سازمانی در مراکز و سازمان‌های آموزشی و در محیط‌های صنعتی صورت گرفته است، بنابراین بررسی و اعتبارسنجی معماری مدیریت دانش در سازمان‌های مالی ضروری بود و نتایج این ‌پژوهش می­تواند در پیاده‌سازی نظام مدیریت دانش و بهبود عملکرد دانش در مؤسسات مالی مفید باشد.

چکیده هدف: هدف از پژوهش حاضر، شناسایی و دسته­بندی خدمات مبتنی بر وب مطلوب در وب‌سایت کتابخانه‌های عمومی ایران بر اساس مدل سنجش رضایت مشتری کانو بود. روش‌: پژوهش ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش، پیمایشی بوده است. جامعه آماری این پژوهش شامل کاربران کتابخانه‌های عمومی بود که 120 نفر از بین آن‌ها به‌صورت تصادفی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌ ‌محقق‌ساخته بر اساس مدل کانو بوده است. روایی آن از دید اساتید علم اطلاعات و دانش شناسی مورد تأیید قرار گرفته است. برای تحلیل داده‌ها از جدول ارزیابی مدل کانو، نرم‌افزار اکسل و آمار توصیفی و برای تعیین پایایی از آزمون آلفای کرونباخ (82/0 a=) استفاده شد. یافته‌ها: ابتدا به شناسایی و دسته­بندی خدمات مبتنی بر وب مطلوب در وب‌سایت کتابخانه‌های عمومی پرداخته شد، سپس تعداد 72 خدمت شناسایی‌شده در معیار اجباری (33 خدمت)، معیار تک‌بعدی (16 خدمت)، معیار جذاب (18 خدمت) و معیار بی‌تفاوت (5 خدمت) دسته‌بندی شد. لازم به ذکر است که هیچ خدمتی در دسته معیار معکوس قرار نگرفت. بیشتر خدمات اجباری و تک‌بعدی در مؤلفه‌های محتوایی و بیشتر خدمات جذاب در مؤلفه‌های فناوری وب وجود داشتند. بحث و نتیجه‌گیری: بیشتر خدمات شناسایی‌شده در این پژوهش در وب‌سایت‌های کتابخانه‌های عمومی مطرح جهان قرار داشتند که انتظار می‌رود طراحان و کتابداران کتابخانه‌های عمومی در طراحی سایت کتابخانه خود از آن استفاده کنند. هرچند در بعضی موارد نظرات کتابداران و طراحان سایت نظراتی کاربردی بود اما موردتوجه و انتخاب کاربران کمتر قرار گرفت که دلیل این موضوع عدم آشنایی کاربران از موضوعات تخصصی طراحی وب‌سایت‌ها است. در انتها پیشنهاد‌هایی برای جذب مخاطب و علاقه‌مند کردن کاربران وب‌سایت‌های کتابخانه‌های عمومی بر اساس نتایج ‌پژوهش ارائه شده است.

چکیده اینترنت اشیاء توصیفگر وضعیتی است که در آن تعداد زیادی از دستگاه‌ها (اشیاء) توسط حسگرهایی از طریق اینترنت به هم متصل می‌شوند. هدف: هدف از پژوهش حاضر مطالعۀ نگرش کتابداران کتابخانه‌ مرکزی دانشگاه‌های سطح یک کشور درباره اینترنت اشیاء و ارائه الگوی کاربرد آن در کتابخانه دانشگاهی بود. روش: پژوهش حاضر ازنظر هدف کاربردی بود و ازنظر روش، پیمایشی-توصیفی بوده است. جامعه آماری پژوهش متخصصان علم اطلاعات و دانش‌شناسی شاغل در کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌های سطح یک ایران بود که تعداد آن 298 نفر شد. نمونه‌گیری به روش تصادفی ساده انجام گرفت. حجم نمونه به‌وسیله فرمول کوکران 168 نفر شد. روایی پرسشنامه ‌محقق‌ساخته توسط اساتید هیئت‌علمی دانشگاه شهید بهشتی سنجیده شد و بررسی پایایی پرسشنامه حاضر از طریق محاسبۀ ضریب آلفای کرونباخ انجام‌شده است. یافته‌ها: فناوری اینترنت اشیاء در بسیاری از فرایندهای کتابخانه و در فعالیت‌های بخش‌های خدمات عمومی، خدمات فنی، خدمات جنبی کتابخانه قابل‌استفاده است. پاسخ‌های دریافت شده از کتابداران و همچنین مطالعات انجام‌شده مبین این مسئله است که گرچه بهره‌گیری از فناوری اینترنت اشیاء هزینه‌هایی را به کتابخانه‌ها تحمیل خواهد کرد اما از سویی دیگر به دلیل ارزش‌افزوده بالای استفاده از این فناوری و همچنین سرعت و سهولتی که در فعالیت‌های اجرایی و مدیریتی کتابخانه به وجود خواهد آمد، بهره‌گیری از این فناوری در کتابخانه مطلوب است. نتیجه‌گیری: بر اساس نگرش کتابداران کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌های موردبررسی و مطالعات انجام‌شده، اینترنت اشیاء می‌تواند در بخش‌های مختلفی چون مدیریت، امانت، مرجع، ساختمان و تجهیزات کتابخانه استفاده شده و موجب سهولت، دقت و افزایش سرعت فرایندهای کاری و صرفه‌جویی در هزینه‌ها و ارائه خدمات مطلوب شود. درنهایت حاصل مطالعه صورت گرفته ارائه الگوی کاربرد اینترنت اشیاء در کتابخانه دانشگاهی بود.

چکیده هدف: هدف از این مطالعه تحلیل خدمات سالمندان در کتابخانه­های عمومی شهر تهران وابسته به نهاد کتابخانه­های عمومی کشور است. روش: روش پژوهش پیمایشی-توصیفی و جامعه آماری شامل 3۸ نفر از مدیران و یا مسئولان کتابخانه­های عمومی شهر تهران است. برای جمع­آوری اطلاعات از پرسشنامه محقق‌ساخته استفاده شد که با الهام از رهنمودهای انجمن کتابداری آمریکابرای خدمات سالمندان در کتابخانه­ها تدوین شده است. تجزیه‌وتحلیل داده­ها در دو سطح آمار توصیفی و تحلیلی صورت گرفت. آمار توصیفی شامل فراوانی، درصد فراوانی و آمار استنباطی نظیر آزمون تی تک نمونه­ای با استفاده از نرم­افزار spss انجام گرفت. یافته­ها: نتایج نشان داد کتابخانه­های عمومی شهر تهران­در کلیه مؤلفه‌های خدمات ویژه سالمندان ازجمله­ آموزش­ کارکنان، ­اطلاع­رسانی ­و منابع کتابخانه، برنامه‌ریزی کتابخانه‌ها، تجهیزات، توسعه­ و مشارکت، امکانات، خدمات در منزل و بودجه از وضعیت مطلوبی در حال حاضر برخوردار نیستند و میانگین خدمات موجود در همه مؤلفه‌ها پایین­تر از حد متوسط قرار دارد. نتیجه­گیری: اکثریت کتابداران کتابخانه­های عمومی تهران (۷۲ درصد) رهنمودهای ارائه شده از سوی انجمن کتابداری آمریکا را به‌عنوان یک شاخص مهم در خدمات ویژه سالمندان می­پذیرفتند اما تعدادی کمتری از آنان (۲۷ درصد) این شاخص­ها را برای خدمات ویژه سالمندان در کتابخانه­های ایران قبول نداشتند.